Binnenshuis krijg je meer fijnstof binnen dan buiten. Na het koken blijft er nog uren fijnstof in de lucht hangen. Dat blijkt uit onderzoek van TNO waar De Kennis van Nu vandaag over bericht.

Denk je aan blootstelling aan fijnstof, dan doemt al snel het beeld van drukke snelwegen op en de longen van de mensen die er in de buurt wonen. Uit onderzoek van TNO blijkt echter dat de blootstelling aan fijnstof tijdens en na het koken binnenshuis veel groter is dan de gemiddelde niveaus buiten. Dat komt doordat er bij het bakken en braden veel fijnstofdeeltjes de lucht in worden geslingerd. Doordat nieuwe huizen goed geïsoleerd zijn en afzuigkappen ofwel uitstaan, ofwel niet goed genoeg werken, blijven de deeltjes urenlang in de lucht hangen.

Blootstelling

In een experiment gaf TNO onderzoeker Anjoeka Pronk een aantal mensen een rugzak vol meetapparatuur mee. Ze droegen die een week lang elke dag en de rugzak mat doorlopend het fijnstof in de lucht. ‘Deze mensen brachten 90 procent van de tijd binnen door,’ vertelt Pronk in De Kennis van Nu. ‘Ook ongeveer 90 procent van de blootstelling aan fijnstof liepen ze daardoor binnen op.' Deze blootstelling bestaat uit fijnstof dat van buiten naar binnen komt, maar ook wat binnen gebeurt heeft er invloed op. In de gegevens van Pronk is bijvoorbeeld te zien hoe de blootstelling van een van de proefpersonen tijdens de ochtend- en avondspits piekt. Opvallender is de forse piek aan het eind van de dag tijdens het koken en de uren daarna.

Wat voor deeltjes er precies vrijkomen, is nog niet bekend. En dat is relevant, want fijnstof is een verzamelnaam voor allerlei deeltjes die kleiner zijn dan 2,5 micrometer. Het kan om verschillende stoffen en verschillende formaten gaan. Zo stoten dieselmotoren fijne roetdeeltjes uit en komt er fijnstof vrij bij het vermalen van allerlei stoffen in de industrie. Fijne zout- en zanddeeltjes worden echter ook tot fijnstof gerekend. Het inademen van fijnstof kan behoorlijk schadelijk zijn, maar hoe schadelijk precies, hangt af van de chemische samenstelling en de grootte van de deeltjes. Kleinere deeltjes dringen dieper de longen in en richten meer schade aan.

koken fijnstof bakken deeltjes

Hoge niveaus

In de dampen die vrijkomen bij koken zit heel veel fijnstof dat ook nog eens uit heel kleine deeltjes bestaat. Dat blijkt uit het onderzoek van Piet Jacobs. In proefkeukens bij TNO meet hij het fijnstof dat vrijkomt bij koken met verschillende pannen, afzuigkappen, temperatuur van de pan en ventilatie. Vooral bij het braden van vlees en het wokken van groente komt veel fijnstof vrij. In de uitzending van De Kennis van Nu is te zien hoe bij het bakken van hamburgers het aantal microgram fijnstof per kubieke meter oploopt tot 600. Dat terwijl de door de WHO gehanteerde norm voor fijnstofdeeltjes onder de 2,5 micrometer op 10 microgram/m3 ligt. Daarmee ligt de blootstelling zestig keer hoger dan deze norm die voor de gemiddelde jaarlijks blootstelling in de buitenlucht is opgesteld.

‘Goede kookafzuiging is heel belangrijk,’ zegt Jacobs. En dat blijkt een probleem. Voor een goede afzuiging heeft een afzuigkap minimaal een vermogen van 300 m3/uur nodig. Het onderzoek van TNO laat zien dat dit in een aantal huizen slechts 40 m3/uur was. Volgens de bouwregelgeving moet die capaciteit minimaal 75 m3/uur zijn. Dat vindt Jacobs dan ook veel te laag. Zeker in goed geïsoleerde nieuwe huizen kan de kooklucht (en daarmee het fijnstof) uren blijven hangen. Bovendien worden er steeds meer open keukens gebouwd en kun je niet de keukendeur dichtdoen om verspreiding van de kooklucht naar bijvoorbeeld de woonkamer te voorkomen.

Zet je afzuigkap aan

Hoe schadelijk de dagelijkse blootstelling aan deze hoge concentraties fijnstof is, moet vervolgonderzoek uitwijzen. ‘Over de impact van het fijnstof binnen op de gezondheid is nog niet veel bekend,’ zegt Pronk. ‘We weten dat fijnstof effecten heeft op de luchtwegen en op het hart en de vaten, maar dat komt vooral uit studies die in de buitenlucht zijn gedaan.’ Toch is wachten op resultaten van vervolgonderzoek niet verstandig. Zet dus de afzuigkap aan als je kookt en let bij het aanschaffen van een nieuwe afzuigkap niet alleen op z’n looks.

Meer informatie vind je op de website van TNO