freud

Rond 1900, wordt wel gezegd, waren de meest invloedrijke personen Karl Marx, Charles Darwin en Sigmund Freud. In deze serie gaat het over Freud en zijn revolutionaire ideeën over de menselijke psyche. Zijn erfgoed, de psychoanalyse, kreeg verdieping door verschillende psychologen die hun eigen interpretaties eraan gaven.

Deze erfgenamen verhielden zich niet altijd fatsoenlijk met elkaar. Ze ruzieden wat af, organiseerden een geheim comité en verstootten bedreigende collega’s.

De psychoanalyse blijft jarenlang bepalend voor hoe psychiaters en psychologen hun patiënten probeerden te helpen. In onze cultuur werken de inzichten van Freud nog steeds door. Ook in onze taal komen we hem vaak tegen. Deze serie vertelt over de ontwikkeling van de psychoanalyse aan de hand van de levensverhalen van de erfgenamen van Freud.

Download hier de hele map met audiobestanden (zip file), of luister de afzonderlijke afleveringen hieronder.

Sigmund Freud

Sigmund Freud

Freud is de man die begin vorige eeuw beroemd werd met zijn boeken over ons onderbewustzijn. Ons onderbewuste zag hij als een ontembaar wild paard waar we geen enkele zeggenschap over hebben. Volgens Freud herbergt het onderbewuste ervaringen van onze jeugd en onze onderdrukte seksuele gevoelens. Via onze dromen komt de ziel enigszins bloot te liggen. Deze boodschap was in het beschaafde Wenen van 1900 niet welkom.

Henk van Middelaar gaat in gesprek met Harry Stroeken, psychoanalyticus en emeritus hoogleraar Godsdienstpsychologie en geestelijke gezondheidszorg. Stroeken vertelt over de visie van Freud op het menselijk gedrag: een dun laagje beschaving over een kolkende verzameling driften. De mens is niet de baas in zijn eigen huis. Er spelen allerlei krachten die niet altijd onder controle zijn.

Carl Jung

Carl Jung

Carl Jung werkte in de kliniek Bürgholzli, vlak bij Zurich in Oostenrijk. Een collega-psychiater wees hem op het werk 'Traumdeuting' van Freud. Jung deed zelf ook psychologisch onderzoek en bezocht Freud in Wenen. Ze onderhielden intensief contact, vooral door het schrijven van brieven. Een aantal jaren was Jung Freuds lieveling. Maar de twee krijgen onenigheid en Jung wordt uit de Internationale Psychoanalytische beweging gezet.

In 2009 verscheen een opmerkelijke uitgave: 'het Rode Boek'. Bijna honderd jaar lag het opgeborgen in een kluis. Hierin schreef Jung zijn fantasieën, dromen en visioenen, zijn zieletocht. Vrijwel alle latere grote ideeën van Jung zijn hier terug te vinden. Met Jungiaans psychoanalytica Martine Meijer een gesprek over het leven en werk van Jung.

Karl Abraham

Karl Abraham

Na de breuk van Freud en Jung wordt Karl Abraham de belangrijkste vertrouweling van Freud. Anna Bentinck promoveerde vorig jaar op haar uitgebreide biografie Karl Abraham, Freuds rots in de branding over het leven van Abrahams waarin te lezen is hoe invloedrijk Abraham was. Bentinck reconstrueert hoe hij desondanks toch snel verguisd en vergeten raakte. Bentinck raakte in de ban van Abraham toen ze ooit een briefwisseling tussen hem en Freud cadeau kreeg: "Hij schrijft prachtig. Mensen om Freud heen deden vaak nogal hielenlikkerig tegen hem maar Abraham was in de omgang met zijn leermeester helemaal zichzelf".

Psycho-analyse

Psycho-analyse

Freud introduceerde begrippen als verdringing, oedipuscomplex en sublimatie. Hij wees ons op de kracht van ons onderbewuste en introduceerde de psychoanalyse; een vorm van therapie die meer dan een eeuw nog steeds gepraktiseerd wordt.

Freud is nog steeds een onderwerp van debat in kringen van psychiaters en psychotherapeuten en ook in onze taal leeft hij voort. Hij gaf zijn naam aan de 'Freudiaanse verspreking'. Maar ook het 'fallussymbool' en "dat heb ik verdrongen" behoren tot zijn erfenis.

Henk van Middelaar gaat in gesprek met psychoanalyticus Frans Schalkwijk die meer vertelt over de begrippen die in de psychoanalyse een belangrijke rol spelen. En: hoe gaat deze therapie eigenlijk in zijn werk?

Anna Freud

Anna Freud

Henk van Middelaar in gesprek met Eugenie Oosterhuis over Anna Freud. Anna, die werd geboren in 1895, is het zesde en jongste kind van psychoanalyticus Sigmund Freud. Al op haar veertiende begon Anna met het lezen van haar vaders werk. Rond haar zeventiende kreeg Anna een depressie, waarvoor zij later door Sigmund werd behandeld. Een gesprek over het bewogen leven van Anna Freud, die het pad van haar vader volgde en ook psychoanalyticus werd. Met haar onderzoek heeft ze een basis gelegd voor de ontwikkelingspsychologie. Maar wie was Anna Freud precies? En wat heeft zij bijgedragen aan de behandeling van patiënten via psychoanalyse?

Melanie Klein

Melanie Klein

Melanie Klein deed, net als Anna Freud, onderzoek naar psychoanalyse bij kinderen. De eerste kinderen die ze analyseerde waren haar eigen zoon en dochter.

Klein had een enorme invloed op de theorieën en gebruikte technieken bij psychoanalyse. Ze was zichtbaar in een beroep en wereld die volledig gedomineerd werden door mannelijke artsen. Klein was een gescheiden vrouw en had geen voltooide academische opleiding. Haar informatie haalde ze overal vandaan. In haar wetenschappelijke werk gaat ze vooral voort op het werk van Karl Abraham.

Toen in 1938 Sigmund en Anna Freud in Londen kwamen, ontstond er een conflict tussen Anna Klein en Melanie Freud. Die ruzie liep zo hoog op dat de British Psychoanalytical Society in drie verschillende divisies splitste: Kleinian, Anna Freudian en independent. Deze drie 'bloedgroepen' zijn er nog steeds.

Henk van Middelaar gaat in gesprek met psychoanalytica Leontine Brameier over Melanie Klein.

Droomduidingen

Droomduidingen

Voor Freud was de droom de 'Koninklijke weg naar het onbewuste'. Freuds eerste publicatie Die Traumdeutung ging over dromen en hun betekenis. Volgens Freud zijn dromen boodschappen die voortkomen uit het onderbewuste. Ze geven hun betekenis niet prijs als ze niet juist geanalyseerd worden. Die analyse vindt plaats door vrije associatie en het afstand doen van rationele verklaringen.

Voor psychoanalyticus Tinka Prast zijn dromen nog steeds een belangrijk middel om jezelf beter te leren kennen. De symbolische verschijnselen en de verklaringen daarvan zoals Freud deze beschrijft zijn allang losgelaten, maar dromen vertellen iets over jezelf. Als je je in je dromen verdiept leer je jezelf beter kennen.

Klik hier voor meer afleveringen over dromen.