Guernica

We denken dat kunst losstaat van de alledaagse werkelijkheid. Onterecht. Kunst is vaak doordrongen van politiek, bedoeld of onbedoeld.

Veel kunst heeft een politieke boodschap, zoals Guernica van Picasso, een aanklacht tegen de bombardementen in 1937 op het Spaanse dorpje met dezelfde naam. Kunstenaars werden in de loop van de geschiedenis ook vaak ingeschakeld om propaganda te maken. En ze kregen in de loop van de twintigste eeuw vaak te maken met censuur. In Nazi-Duitsland, de DDR en andere totalitaire staten werd een strikt kunstbeleid gevoerd, en werden stijlen zoals het expressionisme 'fout' verklaard. Maar ook in andere landen raakten kunst en politiek verstrengeld. Critici, politici en zelfs geheime diensten projecteerden nationale identiteiten of politieke ideologieën op kunstenaars en schilderstijlen. Die konden dan worden veroordeeld als 'communistisch', 'ontaard' of 'staatsvijandig'. Ongeacht de bedoelingen van de maker.

In deze serie verkennen we die politieke geschiedenis van de beeldende kunst.

Download hier de hele map met audiobestanden (zip file), of luister de afzonderlijke afleveringen hieronder.

Kunst en politiek in het Derde Rijk

Kunst en politiek in het Derde Rijk

Hitler zag zijn politiek als één groot kunstwerk. Hij maakte in zijn kunstpolitiek een scherp onderscheid tussen 'ontaarde', moderne, en 'zuivere', Duitse kunst. Wie als ontaard werd bestempeld riskeerde een verbod opschilderen en zag zijn werk geëxposeerd op een schandtentoonstelling. Historicus en kunsthistoricus Joes Segal over nazi Emil Nolde, wiens kunst tot zijn eigen ontzetting verboden werd.

Kunst en politiek in de Koude Oorlog

Kunst en politiek in de Koude Oorlog

In de Verenigde Staten bemoeiden zelfs de CIA en de FBI zich uitgebreid met kunst. En aan de andere kant van het IJzeren Gordijn bepaalde de Communistische Partij in welke stijl er geschilderd mocht worden. Maar pogingen om de kunsten in hokjes te plaatsen leidden tot vreemde paradoxen. Historicus en kunsthistoricus Joes Segal spreekt erover.

Kunst en politiek in de DDR

Kunst en politiek in de DDR

Duitsland was jarenlang verdeeld in Oost- en West-Duitsland. Toen de muur viel, en Duitsland verenigd werd, gold het Westen als de winnaar. En zoals dat zo vaak gaat, ging de erfenis van de verliezer, Oost-Duitsland, op de vuilnisbelt van de geschiedenis. Inclusief de DDR-kunst. Terecht?

Chinese kunst

Chinese kunst

Kunst is, zoals blijkt uit deze serie, dikwijls meer dan alleen een esthetisch object. Vaak is er een kritische noot te vinden in de kunstvoorwerpen. Maar hoe zit dat in totalitaire regimes zoals China? Kunnen kunstenaars daar vrijuit hun beroep beoefenen, of worden zij enorm beperkt in hun vrijheid? Hoogleraar kunstgeschiedenis Kitty Zijlstra heeft de antwoorden.

Kunst in Noord-Korea

Kunst in Noord-Korea

Noord-Korea: een land met een ongelofelijk terreur tegen de eigen bevolking, een land waarin geen prijs wordt gesteld op het hebben van een eigen kritische mening en waarin de glimlachende dictator er niet voor terugdeinst om zijn eigen oom om te brengen. Casper van der Veen is historicus en kenner van Noord-Korea.

Dokter Zjivago en de Sovjet-Unie

Dokter Zjivago en de Sovjet-Unie

In Sovjet-Unie kon men niet zomaar een boek publiceren. Vooral toen Stalin aan de macht was werd het schrijvers erg moeilijk gemaakt. Het hoofddoel van ieder artikel of boek moest zijn mensen proberen te enthousiasmeren voor het communisme. Henk van Middelaar gaat in gesprek met slaviste Petra Couvee over de zaak Zjivago. De bekende roman Dokter Zjivago was verboden in de Sovjet-Unie, maar dook in 1957 op in het Westen. Hoe kwam dat boek in het Westen terecht? En wat waren de gevolgen voor de Russische schrijver Boris Pasternak?