straf

Werkt straffen? In deze radioserie praat Henk van Middelaar over verschillende aspecten van straf met deskundigen uit de wereld van het strafrecht, de criminologie en het gevangeniswezen. Door te straffen kan de samenleving zich ontdoen van gevaarlijke types, ondervindt een dader vervelende gevolgen van zijn misdaad, is er vergelding voor het slachtoffer en moet voorkomen worden dat een dader in herhaling valt. Bovendien gaat er van straf een preventieve werking uit, het moet mensen weerhouden misdaden te plegen.

Werken straffen wel zoals ze bedoeld zijn? Luister de afzonderlijke afleveringen hieronder en kom van alles te weten over de straffen zelf, wat de psychologie daarover zegt en over de formele kant van strafrecht.

Het nut van straf

Het nut van straf

Strafrecht verandert voortdurend en iedere samenleving maakt zijn eigen wetten. Vroeger was het strafrecht vooral een zaak tussen families of gemeenschappen, de staat bemoeide zich daar niet mee. Vanaf de Middeleeuwen gaat de overheid misdadigers vervolgen en straffen. Uitvoering van die straffen gebeurt in het openbaar, de bedoeling is dat de straf potentiële misdadigers afschrikt. Lijfstraffen en schandstraffen zijn in die tijd vrij algemeen. Net als boetes en verbanningen. Het nut van straffen is afhankelijk van de tijd waarin en het doel waarmee deze gegeven worden. Waren ze efficiënt en raken ze doel? Te gast is Constantijn Kelk, emeritus hoogleraar strafrecht en schrijver van diverse boeken over het strafrecht.

De gevangenis

De gevangenis

Aanvankelijk was een gevangenis alleen bedoeld om iemand tijdelijk vast te houden in afwachting van zijn straf. Wat zou het worden: lijfstraf, verbanning, doodstraf, of werd iemand gegijzeld totdat hij of zij zijn boete had betaald? Later pas wordt de opsluiting de straf zelf. Een gesprek met Peter Sluiter, directeur van gevangenismuseum Veenhuizen. Hij vertelt over de gevangenis en het gevangenisleven. Wat is daar in de afgelopen vijftig jaar veranderd? En hoe straf je iemand die al in de gevangenis zit voor slecht gedrag?

De doodstraf

De doodstraf

Regelmatig komen er stemmen uit de samenleving die roepen herinvoering van deze definitieve straf, vaak ingegeven door het Bijbelse "Oog om oog tand om tand". Tegenwoordig wordt het andere Bijbelse adagium "wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet" gevolgd. Wat zijn de argumenten die pleiten voor en tegen deze straf? Luister naar Paul Cliteur, hoogleraar encyclopedie van de rechtswetenschap aan de universiteit van Leiden.

Straffen of belonen?

Straffen of belonen?

Vroeger zei men: "Wie van zijn kinderen houdt, kastijdt ze". Sinds 2007 is het geven van een corrigerende tik strafbaar. Het fysiek straffen van kinderen is daarmee een no go geworden. Hoe keek men vroeger aan tegen straffen bij het opvoeden? Wat voor een straffen zijn wel geaccepteerd bij het opvoeden anno 2014? Is straffen überhaupt wel de beste manier om kinderen te disciplineren? Belonen werkt veel beter, zeggen psychologen. Wat betekent dit psychologische inzicht voor het leven van alledag? Een gesprek met klinisch psycholoog Nicoline Hoekstra.

Eigenrichting

Eigenrichting

Hoe verhoudt de wet zich tot de mening van het volk? De staat heeft het monopolie op geweld maar soms nemen slachtoffers het heft in eigen hand. Een moeder vermoordt de verkrachter van haar kind. Supermarktmedewerkers slaan een winkeldief in elkaar. Wat vinden wij daarvan? Psycholoog en criminoloog Nicole Haas onderzocht hoe groot de maatschappelijke steun is voor mensen die eigen rechter spelen.

Wraak, vergelding en vergeving

Wraak, vergelding en vergeving

Een van de doelen van straf is wraak, of minder bloeddorstig gezegd: vergelding. Toch blijkt uit psychologisch onderzoek dat vergeven op de langere termijn meer voldoening levert dan het nemen van wraak. Wraak nemen blijft echter heel verleidelijk, want wraak stimuleert het beloningscentrum in de hersenen. Hoe kun je wraakgevoelens overwinnen en iemand toch vergeven, ook al is het een moordenaar of verkrachter? Gevangenismuseum Veenhuizen stimuleert contact tussen daders en slachtoffers. Waarom zoeken slachtoffers contact met daders en waarom gaan sommige daders op die uitnodiging in? 

Jacques Beemsterboer ging begin dit jaar in gesprek met de man die zijn dochter heeft vermoord. Hij vertelt over zijn verlies, zijn verdriet, over vergelding en vergeving. Ook te gast is Francis Bakker, zij is bemiddelaar bij de organisatie Slachtoffer in Beeld die gesprekken tussen daders en slachtoffers begeleidt.

Rechtsherstel na oorlog

Rechtsherstel na oorlog

Hoe ga je om met grote groepen schuldige mensen in een samenleving als het uitdelen van straffen geen optie is? Waarom is het oorlogsrecht soms tegengesteld aan het recht tijdens vredestijd? Peter Romijn is verbonden als historicus aan het NIOD, het Nederlands Instituut voor oorlog-, holocaust- en genocidestudies. Hij verdiepte zich in de manier waarop Nederlandse collaborateurs na de Tweede Wereldoorlog werden gestraft. Hoe ging dat in zijn werk? Hoe gaan andere samenlevingen met tegenover elkaar staande groepen mensen om? Hoe ga je samen verder?

De gestrafte

De gestrafte

We spreken in de serie straf met ex-gedetineerde Jay en met Lara van der Well, directeur van Exodus Zuid-Holland Zuid. Zij vertellen hoe gestraften hun draai weer vinden in de maatschappij. Wat is het effect van de gevangenisstraf op hun leven daarna?

Georganiseerde misdaad

Georganiseerde misdaad

Vroeger hadden we roversbendes, nu hebben we onder andere drugsnetwerken. Georganiseerde misdaad bestaat dus al heel lang, maar wat wordt bedoeld met 'georganiseerde misdaad'? Hoe georganiseerd is deze eigenlijk? Misdaadverslaggever bij Vrij Nederland en auteur van verschillende boeken over misdaad en recht Marian Husken vertelt hoe georganiseerde misdaad zich uit in Nederland en wat de gevolgen zijn voor daders.