mauritius

Op het eiland Mauritius in de Indische Oceaan is bewijs gevonden voor het bestaan van ‘verdwenen continenten’. Wetenschappers vermoedden al langer dat oeroude continentale platen zich zouden ophouden onder jonge vulkanische eilanden. Maar dit is de eerste keer dat het goed is aangetoond.

We kennen allemaal de verhalen over het gezonken eiland Atlantis. Vele wetenschappers hebben zich gebogen over de vraag of de mythische stad echt zou hebben bestaan en zo ja, wáár die dan gevonden zou kunnen worden. Hoewel de aannemelijkheid van de mythe met de dag afneemt, zijn anderen bezig met vruchtbaarder onderzoek: dat van verdwenen continenten.

Platen schuiven over elkaar

De aardkorst bestaat uit verschillende tektonische platen. Deze platen kunnen bestaan uit continentale of oceanische korst. Continentale platen zijn veel dikker (zo’n dertig tot veertig kilometer) en kunnen veel ouder zijn dan oceanische platen, die gemiddeld maar tien kilometer dik zijn. Omdat de tektonische platen constant in beweging zijn, verandert er nog wel eens wat aan het aardoppervlak. Zo behoorden al onze bekende continenten vroeger tot één supercontinent, genaamd Pangea.

Continentale platen zijn lichter dan oceanische platen. Daarom schuiven oceanische platen vaak onder continentale platen. Wetenschappers denken al langer dat het omgekeerde ook mogelijk is. Als een oude continentale plaat onder een jongere oceanische plaat schuift waar vulkanische activiteit is, kan lava bewijs omhoog brengen dat die plaat daar ligt. De gesteenten die hiermee naar de oppervlakte komen zouden dan deeltjes continentale plaat bevatten.

Zirkoon biedt antwoord

Onderzoekers uit Zuid-Afrika besloten deze theorie nogmaals onder de loep te nemen. Op het eiland Mauritius, dat zo’n 850 kilometer ten oosten van Madagaskar ligt, onderzochten ze gesteenten die daar door de vulkanische activiteit omhoog waren gebracht. Uit zo’n steen konden ze dertien zirkoon-kristallen halen. Zirkoon is een mineraal dat over de gehele aardkorst voorkomt en behoort tot de oudste mineralen die ooit gevonden zijn.

De groep analyseerde het zirkoon met spectrometrie om de eigenschappen van de kristallen te achterhalen. Zo kwamen ze erachter dat drie van de gevonden kristallen beduidend ouder waren dan de rest: zo’n 2,5 tot 3 miljard jaar oud. Dit plaatst de kristallen in het Archeïcum, het tijdvak van de vroege geschiedenis van de aarde. Het tijdperk waar we nu in leven heet het Fanerozoïcum.

Voormalig continent Mauritia

Vervolgens vergeleken de wetenschappers de eigenschappen van de kristallen met continentale platen in de buurt van Mauritius uit hetzelfde tijdvak. Hieruit bleek dat de kristallen overeenkwamen met de korst van Oost-Madagaskar. Tel hierbij op dat de plaat waar Mauritius op ligt veel dikker is dan een oceanische plaat normaal gesproken hoort te zijn en de conclusie van de onderzoekers is duidelijk: we hebben hier te maken met een oude continentale plaat die onder een oceanische plaat is geschoven.

Eerder zijn in de omgeving vergelijkbare vondsten gedaan, waardoor de onderzoekers denken dat ze tot dezelfde plaat behoren, namelijk het voormalige continent Mauritia. Volgens hen was Mauritius de kern van dit continent, dat zich uitstrekte van Madagaskar tot India.

Ashwal et al, ‘Archaean zircons in Miocene oceanic hotspot rocks establish ancient continental crust beneath Mauritius’, Nature Communications (2017).