Waarom vinden we niet-drinkers zo irritant?

9 januari

‘Kom op, stel je niet aan, neem gewoon een biertje!’ In gezelschap is het niet altijd makkelijk om de alcohol te laten staan. Dat komt niet in de laatste plaats door de negatieve reacties van anderen. Waarom vinden veel mensen het zo vervelend als iemand niet drinkt?

Sociaal psycholoog Florien Cramwinckel deed daar onderzoek naar, en kwam erachter dat we ons bedreigd kunnen voelen door het morele gedrag van anderen. Oftewel: als we een ander iets goeds zien doen, krijgen we zelf het gevoel verkeerd bezig te zijn.

Bier en worst

Cramwinckel liet haar proefpersonen bier drinken – zogenaamd voor een smaakexperiment – en confronteerde ze vervolgens met andere proefpersonen, die weigerden bier te drinken. Ze keek vooral naar hoe de bierdrinkende proefpersonen op deze ‘weigeraars’ reageerden. Het bleek veel uit te maken waarom de ander geen bier wilde drinken: op mensen die zeiden dat ze niet dronken uit principiële overwegingen werd duidelijk negatiever gereageerd dan op degenen die zeiden dat ze bier gewoon niet lekker vonden.*

Cramwinckel deed ook een ander experiment, met worst in plaats van bier. En ook daar bleken de reacties op morele weigeraars (in dit geval dus vegetariërs) negatiever dan op degenen die zeiden dat ze worst niet lekker vonden. De proefpersonen vertoonden zelfs een lichamelijke reactie (zoals een hogere hartslag) wanneer ze geconfronteerd werden met de reactie van mensen die uit principe geen worst wilden eten.

alcohol

Vervelend gevoel

De experimenten laten zien dat we ons al gauw bedreigd kunnen voelen door het goede gedrag van anderen. Waarom is dat? Cramwinckel: ‘Voor de meeste mensen is het heel belangrijk een moreel persoon te zijn. Zo willen we ook graag door anderen worden gezien. Daarom hebben we moeite met situaties waaruit blijkt dat we eigenlijk toch niet zo goed bezig zijn. In jouw ogen is het misschien prima om een biertje te drinken, maar als een ander zegt dat dat gedrag niet door de beugel kan, vind je dat toch vervelend.’

En dat vervelende gevoel willen we niet. Dus in plaats van ons rot te voelen, proberen we de bron van die dreiging in diskrediet te brengen. Dat is één van de redenen waarom niet-drinkers en vegetariërs vaak negatieve reacties krijgen op hun gedrag, aldus de onderzoeker.

In de verdediging

Dus mensen die meedoen aan onze alcoholvrije januari kunnen vooral rekenen op irritatie en onbegrip? Cramwinckel: ‘Dat hangt er denk ik wel vanaf hoe mensen het brengen. Als je zegt: ik drink een maand niet, want ik ben benieuwd of ik het kan volhouden, dan zul je misschien wel support krijgen. Het wordt anders als je zegt: ik drink een maand niet, want alcohol is slecht. Daarop zullen anderen waarschijnlijk sneller in de verdediging schieten – ‘dat valt best mee’– en minder positief reageren.’

*Op dit moment is Cramwinckel bezig met een vergelijkbaar bierexperiment in een iets andere opzet, om te controleren of de eerder gevonden resultaten te reproduceren zijn.

Florien Cramwinckel, The social dynamics of morality, proefschrift Universiteit Utrecht (2016).