Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Bubbels in zee

In het noordpoolgebied borrelt aardgas uit de grond. Vooral op plaatsen die tot voor kort met ijs waren bedekt, stellen Amerikaanse onderzoekers vast. En dat betekent dat verdere klimaatverandering zal leiden tot nog meer opwarming.

Het noordpoolgebied is aan het veranderen. Waar ijs verdwijnt, komt aardgas omhoog dat duizenden jaren heeft liggen wachten. De bellenstroom is vaak zo heftig, dat het water niet de kans krijgt om te bevriezen, ook al is het veertig graden onder nul. Daarom zitten er zelfs hartje winter talloze gaten in het ijs op de meren van Alaska, melden Amerikaanse onderzoekers in Nature Geoscience. Ze voorspellen weinig goeds.

In hoeverre zijn de bubbels te wijten aan de opwarming van het gebied? Een belangrijke vraag, want als het vooral daardoor komt, kun je verwachten dat er steeds meer van dit broeikasgas de lucht in zal gaan.

In de aardse atmosfeer zit op dit moment ongeveer 5 miljard ton methaangas, ruim twee keer zo veel als twee eeuwen geleden. Er komt voortdurend gas bij. Een deel verdwijnt doordat het reageert tot CO2 en water.

Concentratie van niks

Al klinkt 5 miljard ton misschien veel, het is een concentratie van niks: zo’n 0,000185 procent van de buitenlucht. Er zit bijna 200 keer zo veel CO2 in de lucht. Maar dat piepkleine beetje methaan houdt wel veel warmte vast, per molecuul ruim 70 keer zo veel als CO2. Zonder het extra methaan dat sinds 1850 in de lucht zit, zou de wereldtemperatuur ongeveer 0,3 graden lager zijn, schatten klimaatwetenschappers.

In de bodem van het noordpoolgebied zit nog enorm veel aardgas. Ruwweg 250 keer zo veel als er nu in de hele atmosfeer te vinden is, schrijven Katey Walter Anthony en collega’s. Het grootste deel daarvan ligt veilig onder de grond, maar via natuurlijke gaslekken komt dat soms naar buiten. Dat is op zichzelf een natuurlijk proces. Alleen heeft het in het hoge noorden lang stilgelegen, doordat er ijs of bevroren grond bovenop lag. Het gas kon niet weg en verzamelde zich in reservoirs onder het ijzige oppervlak.

Nu het ijs wijkt, komt het methaan tevoorschijn, tonen de onderzoekers aan. Ze hebben ’s winters met een vliegtuig over Alaska gevlogen, en meer dan 150 duizend plaatsen gevonden waar de bubbels het ijs openhouden. Dat is maar een klein deel van de bronnen die er zijn, want ze hebben maar een fractie van de staat bekeken. Op geologische kaarten konden ze zien dat de bellenbronnen opvallend vaak op of in de buurt van bekende gas- en kolenreserves lagen.

Oud gas

Metingen op het ijs toonden aan dat het bij grote bronnen meestal om oud methaan ging, afkomstig uit diepe gasvoorraden. Dus niet, zoals bij de kleinere bronnen, om gas dat is ontstaan bij rotting van ontdooiend plantenmateriaal. Van zo’n plek ontweek meestal tientallen tot honderden, maar in één geval meer dan 140 duizend liter per dag.

Op Groenland waren de grote bronnen alleen te vinden in meren die vlak naast de ijskap lagen. Honderd jaar geleden lag dat allemaal nog onder een dik pak ijs. Het methaan dat hier opborrelt, is wel afkomstig van rottende planten. Dit is duidelijk een gevolg van de opwarming van de laatste eeuw. Dat zien de onderzoekers als een sterke aanwijzing dat het hier inderdaad gaat om gas dat lag te wachten onder de ijskap. Die lag er op deze plaatsen nog niet zo lang: hij breidde zich uit in de Kleine IJstijd, tussen 1400 en 1900.

In Alaska ligt het anders. Op de plaatsen waar nu meren liggen, lag honderd jaar geleden stijf bevroren grond, ondoordringbaar voor aardgas. Verdere opwarming van het gebied zal dus vrijwel zeker zorgen dat extra gas zijn weg naar boven vindt.

Hoe veel , dat is moeilijk te zeggen. Uit de bodem van Alaska ontwijkt nu in ieder geval al 50 tot 70 procent meer methaan dan eerder werd aangenomen, berekenen de onderzoekers. Ze verwachten dat dit de komend eeuw nog meer zal worden.

Siberië

En dan is er nog Siberië, een veel groter gebied dat rijk is aan aardgas. Methaan dat in duizenden jaren uit de diepte omhoog is gekomen, zit daar opgesloten onder een dunne laag bevroren grond. Klimaatmodellen voorspellen dat die laag aan het eind van deze eeuw, maar mogelijk veel eerder, zal smelten. De kans is groot dat er dan heel veel methaan vrijkomt, met versterking van de opwarming tot gevolg. Extreme opwarming door methaan kan zelfs de grootste ramp van deze eeuw worden.

In de zee ten noorden van Siberië lijkt de grote ontgassing al begonnen. Plaatselijk braakt de zee daar grote hoeveelheden methaan uit.

Deze onderzoekers komen dus met een nogal sombere boodschap. Behalve voor bedrijven die naar fossiele brandstoffen zoeken. Zij hebben nu een heel simpele manier om gasvoorraden in het hoge noorden op het spoor te komen: gewoon zoeken naar gaten in het ijs.