water schilderachtig

De kwaliteit van het Nederlands oppervlaktewater is nog lang niet overal in orde. De landbouw zal moeten veranderen en de landschapsinrichting moet worden verbeterd. Dat zijn veranderingen die op beleidsniveau doorgevoerd zouden moeten worden. Maar wat dacht je van geen eendjes voeren en je afval opruimen?

Bijna geen sloot, meer of rivier in Nederland voldoet aan álle normen. Dan praten we over de ecologische kwaliteit van het water: hoeveel verschillende flora en fauna het bevat. Voor 2027 zijn doelen opgesteld, maar de verwachting is dat maar 15% van de wateren in Nederland dit haalt. Hoe kan dat percentage verhoogd worden? En wat kun je zelf doen om het water veiliger te maken?

1. Ga overbemesting tegen

Landbouw maakt Nederland rijk aan voedsel. Maar naast onze magen, vult het ook de omliggende sloten met voedsel en dit geeft grote problemen. Door bemesting van het land komen deze extra voedingsstoffen, zoals stikstof en fosfaat, uiteindelijk in het water. Hierdoor gaan algen hard groeien, waardoor er niet veel zuurstof en licht overblijft voor andere flora en fauna. Een oplossing voor een betere ecologische balans is het verlagen van het fosfaatgehalte.

Het lijkt logisch om minder te bemesten, waardoor er dus ook minder fosfaat in het water terecht komt. De landbouw redt het niet zónder fosfaat, maar de juiste hoeveelheid zoeken is lastig. Als je in plaats van 100 kilo, 80 kilo mest uitrijdt op het land, lijkt dat een heel verschil. ‘Maar effect op het water heeft het dan bijna niet: een paar milligram fosfaat in het water kan namelijk al te veel zijn’, vertelt waterkwaliteitsspecialist Frans de Bles. Dat gaat misschien van 70 mg naar 60 mg. Minder bemesten is een logische oplossing, maar blijkt lastig te realiseren.

2. Probeer fosfaat weg te vangen

IJzer, dat op natuurlijke wijze vanuit grondwater naar het oppervlaktewater komt, bindt fosfaat. Het ijzer zakt samen met het fosfaat naar de bodem. Er zijn ook zuiveringsinstallaties die ijzer toevoegen. De Bles heeft wel een kanttekening: ‘Het fosfaat blijft waarschijnlijk niet voor eeuwig gebonden. Als er weinig zuurstof is, laat het fosfaat namelijk weer los en komt alsnog in het water.’

Een andere oplossing is het voorkomen dat fosfaat na bemesting in het water terecht komt. Door meer planten met grote sterke wortels te planten op het land, stroomt het fosfaat uit de mest niet direct het water in. De planten binden de fosfaten. De boer kan deze vervolgens van het land halen en gebruiken als veevoer.

algen water

3. Verbeter de drainage van de bodem

‘Ondanks dat Nederland bekend staat als waterland, is de bodem op veel plekken erg droog: we doen er alles aan om het water zo snel mogelijk af te voeren naar zee, een beetje té veel misschien’, zegt De Bles. Om de kwaliteit te verbeteren is het goed om de drainage van onze bodem te verbeteren. Het overschot aan nutriënten zakt dan de bodem in, in plaats van dat het direct naar de sloot stroomt.

4. Zorg voor meer stroming

Er zijn veel dier- en plantensoorten die alleen in stromend water leven. De Bles: ‘Door sloten ondieper te maken verhoogt de stroomsnelheid. Er zullen dan andere diersoorten op afkomen. En de oevers kunnen natuurvriendelijk: meer planten, meer schuilplekken, en daardoor meer dieren.’

knalblauwe weidebeekjuffer  2

De larve van de knalblauwe weidebeekjuffer leeft in stromend water.

5. Bepaal een scherpe norm

Er is nog steeds een gebrek aan kennis. Het is vaak onbekend welke hoeveelheid van een verontreinigende stof schadelijk is voor het waterleven. ‘Er zijn dan wel normen opgesteld, maar die zijn niet altijd op voldoende kennis gebaseerd.’ Nu is het ook nog vaak een kwestie van het zekere voor het onzekere nemen. ‘Als we exact de norm per stof bepalen, kunnen we dit scherper in de gaten houden’, zegt De Bles. Misschien zijn namelijk niet alle stoffen zo schadelijk als we denken.

6. Voer geen eendjes

Eendjes voeren is hartstikke leuk. Maar, waarschuwt waterkwaliteitsspecialist Merel Lammertink, ‘als je eendjes brood voert, komen er veel voedingsstoffen in het water. Hierdoor krijg je veel (blauw)algen en E. coli’. Het eten trekt namelijk eenden aan, die vervolgens in het water poepen, waardoor er veel bacteriën als E. coli in het water komen.

Natte rat

7. Laat geen afval rondslingeren

Waar afval is, zijn ratten. Ratten dragen de ziekte van Weil bij zich. Als je in natuurwater zwemt, of op je blote voeten door het gras loopt, kunnen mensen deze aandoening oplopen. Afval bij de vuilnisbakken op strandjes is een rattenparadijsje. ‘Als we elke avond het afval opruimen, komen er minder ratten en hebben we geen last van de ziekte van Weil’, vertelt Lammertink.

8. Gooi je medicijnen niet door het toilet

Waterzuiveringsinstallaties kunnen veel, maar alle medicijnresten uit het water filteren is niet mogelijk. Medicijnresten zijn gevaarlijk voor de dieren die in het water leven. Ze krijgen er gekke afwijkingen door. Dit artikel vertelt je er meer over.

Ontdek meer in de special