Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Stress

Staat u ook zo vreselijk onder druk? Alledaagse stress is wijdverbreid en wordt mensen soms te veel. ‘Ik zat met trillende handen achter mijn computer en kon helemaal niks meer.’

Het was geen luiheid of onwil, benadrukt Serge, een boomlange student met een stevig postuur. ‘Ik wilde wel, maar ik kon gewoon echt helemaal niks meer. Bijvoorbeeld mails beantwoorden of de agenda voor een vergadering opstellen. Dan voelde ik me misselijk en zat ik met trillende handen naar het scherm te staren. Het feit dat er veel druk achter stond, maakte het op de een of andere manier onmogelijk om in actie te komen. Dus ging ik toch weer even voor de tv hangen of een computerspelletje doen. Tot ik weer met lege handen naar een vergadering moest, waar ik natuurlijk een berg kritiek over me heen kreeg, en nog meer taken.’

Hij sliep slecht, was altijd moe en keek op alle fronten tegen groeiende achterstanden aan, vertelt hij. Aan studeren was hij al maanden niet meer toegekomen, alle geldzaken waren blijven liggen. Tja, wat wil je als je in zeven commissies van twee verenigingen zit. ‘Ik heb een groot verantwoordelijkheidsgevoel, dus ik zei al snel: laat mij dat maar doen. Maar op een gegeven moment keerde dat zich tegen me. Ik voelde me de hele tijd klote, omdat ik wéér niet had gedaan wat ik had beloofd. Waardoor ik nog minder kon doen. Zo kwam ik echt helemaal vast te zitten. Na drie maanden van die ellende kwam het moment dat ik alles uit m’n handen liet vallen. Goed dat je er een punt achter zet, zeiden anderen, want je functioneerde al een tijd niet.’

Eigenlijk is het natuurlijk merkwaardig. De stress werd ondragelijk, terwijl er nergens dwang aan te pas was gekomen. Serge had zijn problemen helemaal aan zichzelf te wijten. Te veel hooi op zijn vork genomen misschien, maar vooral: zichzelf verlamd met zijn gedachten. Dat komt veel voor, zegt psycholoog Bart Verkuil, auteur van een boek over piekeren. Hij behandelt mensen met ernstige stress en onderzoekt hoe het zit met de lichamelijke verschijnselen die door overmatige stress ontstaan.

Verkuil: ‘We zijn allemaal wel eens gestresst, en in principe is dat een nuttige reactie. Stresshormonen maken je lichaam klaar om te vechten of te vluchten als er gevaar dreigt. Het probleem is dat wij, in tegenstelling tot dieren, kunnen nadenken. Over leuke, maar ook over vervelende dingen, over het verleden en over de toekomst. Daardoor kunnen we ongelimiteerd bezig zijn met stress. Dan worden die gedachten zelf de bron van de stress.’

In tegenstelling tot acute fysieke bedreigingen zijn stressopwekkende gedachten heel algemeen, aldus de psycholoog. ‘Ga maar na: wanneer was de laatste keer dat je fysiek in acuut gevaar was? Dat komt echt heel zelden voor. Maar als je studenten ondervraagt over piekeren, blijkt dat maar twee procent daar in een willekeurige week géén last van heeft gehad.’

Voor je lichaam maakt het niet uit of er een directe bedreiging is, of dat de stress voortkomt uit gedachten, vervolgt hij. Je gaat zweten, je hartslag versnelt, en als dat te lang duurt, leidt het tot lichamelijke klachten. Zoals? ‘Spierpijn, brandend maagzuur, eczeem, verkoudheid… en op nog langere termijn draagt het bij aan de aftakeling van je hele lichaam. Het vergroot bijvoorbeeld de kans op hart- en vaatziekten.’

Zijn mensen tegenwoordig gestresster dan vroeger? Verkuil heeft er geen cijfers over, zegt hij. ‘Maar het aantal gevallen van burnout is wel gestegen. En sinds de komst van de smartphone zijn de mogelijkheden om met stressveroorzakende factoren in contact te komen natuurlijk groter dan ooit.’

Goed, het probleem is duidelijk. Nu de oplossing nog. Wat kun je zelf doen om te voorkomen dat alledaagse stress je de das omdoet? Verkuil: ‘Dat verschilt van persoon tot persoon. Sporten kan helpen, want dat is een ander soort inspanning. Of anders mediteren, of ontspanningsoefeningen doen, de natuur in voor een wandeling. Erover praten wat je dwars zit kan je helpen relativeren, of als je geen prater bent: schrijf erover. Dagelijks een kwartier schrijven over wat je bezighoudt is bewezen effectief. Maar het belangrijkst is: plannen. Neem de tijd om alles op een rij te zetten en besluit bewust om iets aan je stresssituatie te doen.’

Maar stress voorkomen is niet alleen een individuele zaak, stelt de psycholoog. De omgeving is ook belangrijk. ‘Ik heb meegewerkt aan onderzoek in de Verenigde Staten, waarbij twee kantoorgebouwen met elkaar werden vergeleken. De een nieuw, fris en licht, de ander oud, donker en bedompt. Mensen die in dat nieuwe gebouw werkten, hadden duidelijk minder stresshormoon in hun bloed, hun hartslag liet tijdens het slapen een gezonder patroon zien, en zo waren er meer verschillen.’

Student Serge heeft zijn diepe dal al weer een jaar achter zich gelaten. Na vier maanden rust pakte hij de boel langzaam weer op en dit jaar is hij bestuurslid. Is hij niet bang dat de stress hem er nog een keer onder krijgt? ‘Nee, daar let ik wel op. Ik leef regelmatiger - op tijd naar bed, op tijd weer op - en ik zeg eerder nee tegen een taak. Wat ook helpt: ik heb geen Whatsapp of mail op m’n telefoon. Anders maken mensen de hele dag contact. Ik neem een paar momenten op de dag om berichten af te handelen, dat geeft rust.’

Kortom, hij kent zijn grenzen nu beter en bewaakt ze. Met hulp, dat wel: ‘M’n bestuursgenoten stuurden me laatst om half elf ‘s avonds naar huis: jij hebt genoeg gedaan voor vandaag. Daar ben ik dan wel blij mee.’

Hoe gestresst bent u de laatste tijd en welke invloed heeft dat op uw aandacht en geheugen? Doe mee aan de nieuwste ronde van het Groot Nationaal Onderzoek op www.wetenschap24.nl/gno