Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
feiten demonstratie politiek wetenschap

Wetenschapsjournalist Bennie Mols bezocht in Boston de jaarlijkse conferentie van de American Association for the Advancement of Science (AAAS). Hij zag de bezorgdheid van wetenschappers in tijden van nepnieuws en populisme. 

De sfeer is deze keer anders dan anders bij de jaarlijkse conferentie van de AAAS, met 120.000 leden de grootste wetenschappelijke organisatie ter wereld. De AAAS bestaat al sinds 1848 en is onder andere bekend als uitgever van het wetenschappelijke toptijdschrift Science.  

In het conferentiecentrum heerst grote bezorgdheid onder de aanwezige wetenschappers, journalisten en burgers over de houding van de regering-Trump tegenover wetenschap.  Bezorgdheid over alternative facts en fake news. Bezorgdheid omdat de nieuwe regering nog steeds geen wetenschappelijk adviseur heeft aangesteld. Bezorgdheid over wetenschappers van de Environmental Protection Agency (EPA), die niet meer met de media mogen praten, en over het feit dat er informatie over klimaatverandering is verwijderd van Amerikaanse overheidswebsites. Bezorgdheid dat juist een van de grootste tegenstanders van de EPA is aangesteld als nieuwe baas van deze overheidsorganisatie. En natuurlijk bezorgdheid over bezuinigingen op wetenschappelijk onderzoek en de gevolgen van mogelijke nieuwe inreisverboden, waaronder een talent drain.

Relatie tussen wetenschap en politiek

Rush Holt, CEO van de AAAS, schrijft in het hoofdredactioneel van Science van 10 februari: ‘Hoewel het inreisverbod misschien niet permanent wordt, zijn de gevolgen nu al voelbaar, zelfs in de wereld van de wetenschap. Sommige mensen kunnen niet aan de conferentie deelnemen…een Soedanese wetenschapper die geëerd zou worden voor haar excellente werk, gedaan door vrouwen in ontwikkelingslanden, zal niet aanwezig zijn om haar prijs op te halen…Voor een effectieve wetenschap waarvan de maatschappij profiteert moet een aantal fundamentele principes in acht genomen en verdedigd worden, waaronder de vrijheid van open communicatie, samenwerking en de diversiteit van perspectieven, allemaal principes die niet gerespecteerd worden door inreisbeperkingen.’

Normaal zijn de conferentiesessies over beleid en over de relatie tussen wetenschap en politiek het saaiste en het minst bezocht, maar dit jaar zijn ze het levendigst en het drukst bezocht. De zaal bij een paneldiscussie over ‘Het verdedigen van wetenschap en wetenschappelijke integriteit in het tijdperk Trump’ puilt uit. Er zijn speciaal ingelaste sessies over ‘Wat kunnen we verwachten van het wetenschapsbeleid in 2017 en daarna?’ en natuurlijk over ‘Nepnieuws’.

feiten demonstratie politiek wetenschappers

Het echte probleem van nepnieuws

De drie wetenschappers die hun onderzoek in de sessie over nepnieuws presenteren, zien nepnieuws weliswaar als een probleem dat erger wordt gemaakt door sociale media, maar zeker niet als het belangrijkste probleem. Het belangrijkste probleem, zo laat Yale-onderzoeker Dan Kahan zien, is dat mensen graag nieuws consumeren dat overeenkomt met hun eigen overtuigingen. Wie sceptisch is over vaccinaties, gaat op zoek naar informatie die anti-vaccinatie is. Dit is ook de reden dat hij weinig heil ziet in de ‘fake-news’-waarschuwing die Facebook wil ontwikkelen.

Door zoveel nadruk te leggen op ‘echt nieuws’ versus ‘nepnieuws’ suggereren we bovendien ten onrechte dat iets ofwel waar is ofwel onwaar, betoogt hoogleraar communicatie Dominique Brossard van de Universiteit van Wisconsin. Veel wetenschappelijke uitspraken bevinden zich echter op een continu spectrum met aan het ene uiteinde heel onwaarschijnlijke uitspraken en aan het andere uiteinde heel waarschijnlijke uitspraken. Daarnaast, zo zegt Brossard, wordt ‘echt nieuws’ door wetenschappers en journalisten soms slecht of veel te overdreven gepresenteerd, en ook dat is een probleem.

Op zondag 19 februari vindt op het fraaie Copley Square in het hartje van Boston de Rally to Stand up for Science plaats, overigens buiten de conferentie om georganiseerd. Enkele honderden wetenschappers, studenten, docenten, leerlingen en gewone burgers hebben zich verzameld. Op de vele spandoeken lees ik teksten als: ‘Science is real, alternative facts are not’, ‘Alternative facts are √-1’, ‘Immigrants make science great’, ‘Poetry nerds for science’, ‘Science is like magic, but real’ en ‘Science saves lives’.

wetenschap wetenschappers politiek demonstratie

Nieuwe houding?

Toch zijn veel wetenschappers ook huiverig om deel te nemen aan zulke ‘pro-wetenschap’-demonstraties. Sommigen hebben het gevoel dat wetenschap tot politiek wordt gemaakt, dat feiten met waarden worden vermengd, dat een diplomatieke houding tegenover de nieuwe regering productiever is, of dat wetenschappers door burgers als de zoveelste belangengroep worden gezien.

Anderen vinden deze angsten ongegrond. Harvard-hoogleraar geschiedenis van de wetenschap Naomi Oreskes houdt een fraai betoog onder de titel ‘De wetenschapper als schildwacht’, waarin ze duidelijk maakt dat feiten niet voor zichzelf spreken en een strikte scheiding tussen feiten en waarden niet helpt om de wetenschap in deze tijd te verdedigen. Oreskes spreekt ook tijdens de Rally to Stand up for Science: ‘Wij willen hier helemaal niet zijn. Wij willen wetenschap bedrijven. Maar we kunnen niet langer aan de zijlijn blijven zitten en aannemen dat iemand anders wel het werk doet om de integriteit van de wetenschap te beschermen.’

Rush Holt - behalve de CEO van de AAAS trouwens ook voormalig congreslid voor de Democraten - sluit zijn hoofdredactioneel in Science van 10 februari af met deze woorden: ‘De behoefte om de zuiverheid van de majestueuze wetenschappelijke onderneming te behouden, zou niet als een excuus gebruikt mogen worden om niet in actie te komen.’

Op Earth Day, zaterdag 22 april, wordt in talloze steden over de hele wereld de March for Science gehouden, ook op het Museumplein in Amsterdam.