Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

Narwallen, walvisachtigen die opvallen vanwege een lange hoorn op hun kop, verstijven tijdens het vluchten. Dit terwijl andere dieren bij gevaar óf vluchten/terugvechten, óf verstijven, maar nooit tegelijkertijd.

Het zijn mysterieuze dieren, narwallen. Ze leven veelal onder drijvend Noordpoolijs, op grote diepten en worden dus niet vaak waargenomen. Vanwege een slagtand, die bij de mannetjes uitsteekt als een hoorn, worden ze ook wel de eenhoorn van de zee genoemd. Amerikaanse en Deense onderzoekers ontdekten dat het dier bij gevaar opmerkelijk verdrag vertoont.

Verstijven of vluchten bij gevaar dienen beiden een doel

Over het algemeen geldt in de biologie de stelregel dat bij gevaar een dier óf vlucht/terugvecht (fight or flight), óf verstijft. Vluchtgedrag dient om zo snel mogelijk van een potentiele vijand weg te komen, terwijl verstijven is bedoeld om bij gevaar zo min mogelijk aandacht te trekken. Dit zit zo ingeprogrammeerd dat in beide situaties het lichaam anders reageert. De neurologische “bedrading” bij beide systemen is zo verschillend, dat het praktisch onmogelijk is om het gedrag tegelijkertijd te vertonen.

Fysiek gedrag bij verstijven en vluchten is anders

Vlucht- en vechtgedrag uiten zich in een verhoogd hartritme, een versnelde ademhaling en een verhoogd metabolisme. Dit is vooral bedoeld om spieren voldoende voedingstoffen en zuurstof te geven om in korte tijd effectief in actie te komen. Bij verstijving gebeurt het tegenovergestelde. Het hartritme verlaagt juist tot onder het normale hartritme bij rust. Ook de ademhaling en het metabolisme gaan op een laag pitje. Wetenschappers denken zelfs dat dit soms als doel kan hebben om te veinzen dat een dier dood is. Dit om het minder aantrekkelijk voor een roofdier te maken de prooi op te peuzelen, want een dier dat al dood is eten de meeste roofdieren liever niet.

Narwal vertoont verstijvingsgedrag én vluchtgedrag

De narwal vertoont bij gevaar beide gedragingen en dit komt zijn overlevingskansen niet ten goede. De onderzoekers ontdekten dat het gevaar in de eerste instantie een verstijvingsreactie oproept bij het dier. Het hartritme zakt tot ver onder het normale hartritme. Tegelijkertijd verhoogt de narwal zijn zwemactiviteit. Hij probeert in volle vaart naar diepere wateren te duiken door snel met zijn vinnen te bewegen. Het gevolg is dat de spieren van het beest al snel onvoldoende zuurstof krijgen om het vluchten voor te zetten, waardoor zijn vlucht van korte duur is.

Narwal niet gewend aan gevaar

De onderzoekers vermoeden dat de narwal niet gewend is aan gevaar. Bedreigingen komen meestal van jagende orka’s of ijsbrekers. Doorgaans vermijdt de narwal confrontaties door zich met lage snelheden voort te bewegen en vroegtijdig te zinken naar diepten waar geen gevaar dreigt. De onderzoekers denken wel dat met het warmer wordende klimaat en het smeltend poolijs de narwal met dit gedrag een onzekere tijd tegemoet gaat. Schuilplekken worden schaarser en menselijk verkeer zal toenemen op de plekken waar narwals leven.

Bron: Williams et al., Science, AAAS