Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Auto in de prak door breinparasiet?
Tsjechische soldaten zijn tweeënhalf keer vaker bij auto-ongelukken betrokken als ze én besmet zijn met de eencellige Toxoplasma gondii én de verkeerde bloedgroep hebben. Die combinatie komt veel voor. Heeft deze parasiet wereldwijd honderdduizenden verkeersdoden per jaar op z'n geweten?

Niet schrikken: de kans dat je ooit besmet raakt met de parasiet Toxoplasma gondii is ruim 80 procent. En je komt nooit meer van ‘m af, want deze eencellige verschanst zich in je hersenen en spieren. Dikke kans dat je de verstekeling al onder de leden hebt, zonder dat je er iets van merkt. Is dat erg?

Misschien wel, en de aanwijzingen daarvoor worden steeds sterker. De parasiet wordt er onder meer van verdacht mensen schizofreen te maken. Maar ook als je geestelijk gezond blijft, kan toxoplasma je leven verzieken, meent een groep Tsjechische onderzoekers: de infectie verhoogt volgens hen je kans om brokken te maken in het verkeer.

Jaroslav Flegr en collega’s volgden 3890 soldaten tijdens hun verplichte diensttijd en concluderen nu in het vakblad BMC Infectious Diseases dat het aan iemands bloedtype ligt of hij door de infectie een slechtere chauffeur wordt.

Verkeersongeluk
Soldaten met resusnegatief bloed bij wie in het begin van hun diensttijd antistoffen tegen toxoplasma werden gevonden (181 van de 3890 deelnemers), hadden ruim 6 procent kans om bij een verkeersongeluk betrokken te raken (deze groep maakte dat in totaal 11 keer mee tijdens hun militaire dienst).

Bovendien: hoe meer antistoffen tegen toxoplasma in het bloed van deze mannen zaten, hoe groter hun kans op een ongeluk. Voor resuspositieve collega’s, besmet of niet, lag die kans rond de 2,6 procent. Net als voor onbesmette, resusnegatieve rekruten. De parasiet maakte dus een fors verschil, aldus de onderzoekers, maar alleen bij mannen met resusnegatief bloed.

Hoe kan een parasiet ongelukken veroorzaken? Het precieze werkingsmechanisme is ook voor hen een raadsel, maar de Tsjechische onderzoekers hadden eerder al wel vastgesteld dat toxoplasma het reactievermogen vertraagt, zij het pas in de tweede helft van een drie minuten durende test. Blijkbaar heeft het dus ook iets met het concentratievermogen te maken. Maar ook dat geldt alleen voor mensen met resusnegatief bloed. Bij de rest heeft toxoplasma geen invloed op het reactievermogen.

Daarnaast hadden Flegr en zijn collega’s al in 2002 vastgesteld dat antistoffen tegen de parasiet opvallend veel te vinden zijn bij mensen die verkeersongelukken hebben gehad, en verscheen in 2006 een klein Turks onderzoek, waaruit hetzelfde bleek. De nieuwe resultaten passen daar dus prima bij.

Nederland
Ongeveer 15 procent van de wereldbevolking heeft het resusnegatieve bloedtype (voor de kenners: RhD-). In Nederland ook, en hier heeft ruim de helft van de mensen achter het stuur de toxoplasmaparasiet in z’n lijf. Als de Tsjechische resultaten ook voor hen opgaan, lopen zij - zo’n 7,5 procent van de Nederlandse automobilisten - fors extra risico door de besmetting. En is dús een flink deel van de ongelukken op Nederlandse wegen indirect veroorzaakt door de breinparasiet.

De bewijzen dat toxoplasma-infecties de levens van veel mensen negatief beïnvloeden, stapelen zich op (misschien beïnvloedt de parasiet zelfs hele culturen - maar ze komen wel steeds van dezelfde onderzoeksgroepen. De meeste wetenschappers die met toxoplasma bezig zijn, richten zich op infecties bij dieren of de dramatische gevolgen die de parasiet kan hebben bij zwangerschappen.

“Er is geen vaccin beschikbaar voor humane toepassing; er is wel een schapenvaccin”, staat in een ambtelijk advies uit 2003. Titia Kortbeek, arts en microbioloog bij het Centrum voor Infectieziektenbestrijding van het RIVM, was een van de schrijvers van dat advies. Het schapenvaccin wordt slechts in enkele landen gebruikt, laat ze weten per e-mail.

Eigen onderzoek
Ze wil geen oordeel geven over het werk van de Tsjechen: “Ik ben geen expert op het gebied van gedragsveranderingen en heb de artikelen over dit onderwerp lang niet allemaal gelezen. Probleem is een beetje dat de meeste artikelen over dit onderwerp van dezelfde onderzoeksgroep komen. In dit artikel wordt ook hoofdzakelijk naar eigen onderzoek verwezen. Aan de hand van de getallen kan ik moeilijk nagaan of de beweringen allemaal kloppen. Ik kan het niet tegenspreken, maar ook niet bevestigen.”

De beste oplossing van het toxoplasmaprobleem lijkt haar een vaccin dat katten beschermt, want die huisdieren zijn een essentiële schakel in de levenscyclus van de parasiet. “Maar ook daar is nog niets voor op de markt.” Voorlopig heeft Toxoplasma gondii dus vrij spel.

Elmar Veerman

Jaroslav Flegr, Jiri Klose, Martina Novotná, Miroslava Berenreitterová en Jan Havlícek: 'Increased incidence of traffic accidents in Toxoplasma-infected military drivers and protective effect RhD molecule revealed by a large-scale prospective cohort study', BMC Infectious Diseases, juni 2009