Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
oog

De nieuwe tests met een chip die rechtstreeks in het netvlies van blinden wordt geplaatst zijn veelbelovend.

Het klinkt als science fiction, maar toch bestaat het alweer een paar jaar: een chip die in het oog wordt geplaatst en blinden weer laat zien. Drie jaren geleden schreven we hier over het eerste klinische onderzoek met deze chip, en ook het programma Labyrint wijdde er een uitzending aan. Inmiddels zit ook het tweede, iets grotere praktijkonderzoek erop. De resultaten daarvan stonden afgelopen week in Proceedings of the Royal Society B.

Er bestaan verschillende technieken met chips die blinden weer helpen zien. De Amerikaanse Food en Drug Administration keurde bijvoorbeeld kort geleden een oogimplantaat goed dat mensen helpt zien met behulp van een cameraatje in een speciale bril. Voor de chip die is ontwikkeld door de Duitse oogarts Eberhart Zrenner is echter aanvullend hulpmiddel nodig. In feite vervangt deze chip een deel van het menselijke netvlies. Vijftienhonderd kleine, lichtgevoelige diodes vangen binnen in het oog licht op, en geven deze informatie via elektrische signaaltjes door aan de oogzenuw. Oftewel, zij doen precies wat normaal gesproken de staafjes en kegeltjes in je netvlies doen.

De chip heeft wel een batterij nodig, maar ook deze wordt onzichtbaar in het hoofd van een patiënt geplaatst, vlak onder de huid. De batterij kan vervolgens draadloos worden opgeladen, via inductie.

Voor de nieuwe praktijktest kregen negen mensen met een erfelijke vorm van blindheid, waardoor ze gedurende hun leven langzaam de werking van hun netvlies verloren, de chip geïmplanteerd. Acht van hen konden hierna weer licht waarnemen. Vijf van de negen konden na het inbrengen van het implantaat weer zo veel zien, dat ze er echt iets aan hadden in hun dagelijks leven. Ze konden bijvoorbeeld weer zien of iemand naar hen lachte, wisten verschillende soorten bestek van elkaar te onderscheiden, en konden zelfs weer (grote) letters lezen.

Perfect is de techniek nog niet. De chip werkt alleen bij mensen met een beschadigd netvlies die ooit wel hebben kunnen zien; anders kunnen hun hersenen niets met de informatie die de oogzenuw doorkrijgt van de chip. Ook konden dus niet alle patiënten weer even goed zien na implantatie van de chip. Bovendien is het beeld dat ze met de chip kunnen opvangen vrij grof: het is zwart / wit, en met een blikveld van 38 bij 40 pixels. Dat is ongeveer de resolutie van het scherm van hele oude mobiele telefoons.

Zitten er binnenkort nog verbeteringen aan te komen? Katarina Stingl, een van de collega’s van Zrenner, laat per mail weten: ‘Ons bedrijf, Retina Implant AG in Reutlingen, steunt op het moment verschillende onderzoekslijnen om de implantaten te verbeteren. We werken bijvoorbeeld aan het verbeteren van de levensduur van de chip.’ In eerder onderzoek is aangetoond dat het implanteren van de chip geen problemen zoals afstotingsreacties oplevert. Maar door het materiaal in levend weefsel te plaatsen, kan er wel corrosie optreden, wat de chip kan beschadigen. Dus wordt nu onderzocht hoe dit kan worden voorkomen.

‘De resolutie is een heel andere kwestie’, vervolgt Stingl. ‘Een oog iets is iets anders dan een camera; meer pixels toevoegen aan de chip, levert niet automatisch een betere resolutie op.’ Dat komt doordat de chips relatief grof werken in vergelijking met het menselijke netvlies. Terwijl de cellen van het netvlies allemaal een eigen, heel precies signaal kunnen doorgeven aan de oogzenuw, stimuleren de elektrische signaaltjes van de fotodiodes elk een iets groter gebied van diezelfde zenuwbundel. Als je meer diodes toevoegt, zullen de signalen elkaar dus mogelijk gaan overlappen, en daar heb je weinig aan. Maar de ontwikkelingen in de technologische sector gaan snel, dus misschien is het in de toekomst wel mogelijk om de onderdelen van de chip nog kleiner en preciezer te maken.

Een versie van de chip waarmee mensen kleur kunnen zien zit er voorlopig ook nog niet aan te komen. Dit is technisch al helemaal lastig, en heeft volgens Stingl ook geen prioriteit: ‘Voor blinden die geschikt zijn voor dit implantaat, is het echt al een enorme verbetering om sommige dingen weer in zwart/wit te kunnen zien.’