Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Automobilisten in de file

Op een feest stil in een hoekje zitten maar thuis helemaal los gaan op dat geweldige nummer? De omgeving waarin je verkeert kan van grote invloed zijn op je gedrag. Zelfs als het effect dramatisch is en vergaande gevolgen heeft, hebben we dit in veel situaties niet door.

Meestal staan we er niet bij stil dat de omgeving invloed op ons heeft. Veel vaker gaan we uit van het principe ‘What you see is what you get’. We denken dat wat we zien, ook is wat we krijgen en laten gemakshalve de context even links liggen. Hierdoor trekken we snel de verkeerde conclusies. Want die automobilist die maar niet wegrijdt van zijn parkeerplek en maakt dat jij op je claxon hamert, heeft misschien net te horen gekregen dat hij is ontslagen.

De reden dat we zo reageren is dat de omgevingsfactoren moeilijk zichtbaar zijn, laat de Amerikaanse sociaal psycholoog Sam Sommers op prikkelende wijze zien in zijn boek ‘Wij zijn onze omgeving’ . Onze hersenen moeten veel keuzes maken en hebben de capaciteit niet om alles te verwerken wat wij in een drukke winkelstraat tegenkomen. Ook denken we ten onrechte dat we het gedrag van anderen kunnen voorspellen. Iemand die een intelligente spelshow op tv presenteert zien we al snel als een slim persoon. We vergeten daarbij even dat hij al die antwoorden niet zelf weet, maar van een briefje leest.

In sommige situaties hebben we wel zicht op de context, bijvoorbeeld wanneer onze goede vrienden iets onverwachts doen. Als je iemand beter kent is het makkelijker te bedenken of er nog een andere verklaring is voor zijn gedrag.

Haat, liefde en lekkere geuren
De schrijver laat thema’s als liefde en haat de revue passeren om de kracht van de situatie te demonstreren. Ook het helpen van mensen komt aan bod. Want hoe hulpvaardig zijn mensen nu echt? En zit dit in je karakter? In een studie werd studenten gevraagd een korte presentatie te geven in een ander gebouw. Ze moesten hiervoor de campus te voet oversteken.

Onderweg kwamen ze een acteur tegen die met gescheurde kleding aan in een hoek lag. Bij elke student kreunde hij met zijn ogen dicht en hoeste twee keer hard. 40 procent van de studenten deed iets om te helpen. Als de studenten te horen kregen dat ze alle tijd hadden, hielp 63 procent de man, maar als ze haast hadden daalde dit percentage naar 10 procent. Het bleek dat tijdsdruk een belangrijker element was dan iemands persoonlijkheid.

En er zijn nog meer factoren die hulpvaardigheid beïnvloeden. Lekkere geuren (mmm, versgebakken brood en bloemen) maken dat we in een goede stemming komen en mensen die zich goed voelen zijn eerder geneigd te helpen. Bovendien helpen wij graag mensen die ons als eerste hebben geholpen.

Op het nieuws komen soms verhalen voorbij van mensen die worden beroofd, waarbij vele omstanders bewegingsloos staan toe te kijken. ‘Waarom deed niemand iets?’ denk je dan misschien. In een groep voelen mensen zich anoniem en denken vaak dat iemand anders wel in actie komt. Als niemand om je heen opkijkt denk je dat zij meer informatie hebben dan jij, wat de reactie van die mensen zou verklaren. Je past je dan aan de groep aan. In sommige situaties kun je dus bijna niet van jezelf zeggen dat je ‘zeker wat zou ondernemen’, hoe graag je dat ook van jezelf denkt.

Vastgeroeste biologen?
In één van de hoofstukken gaat de schrijver in op de verschillen in sekse. Een aantal studies laat erg interessante verschuivingen zien tussen de rollen van man en vrouw wanneer de context verandert. Maar ook al laat de schrijver weten dat er zeker biologsiche verklaringen voor zijn, sociale omgevingsfactoren lijken voor hem belangrijker. Wanneer hij ingaat op hoe evolutie de klassieke rolverderling tussen man en vrouw heeft gestuurd, lijkt het alsof hij denkt dat biologen hier een vastgeroest beeld van hebben.

De rederingen die erop volgen voelen dan ook voor mij, als bijna afgestudeerd bioloog, kort door de bocht. Naar mijn mening is er een betere, meer gelijke verdeling tussen de invloed van biologische factoren en omgevingsfactoren denkbaar. Bij het onstaan van de huidige maatschappij hebben algemene ontwikkelingen als innovatie en cultuur grote invloed gehad op mannen en vrouwen, waarbij de biologische basis niet statisch is gebleven. Mensen zijn namelijk sociale wezens en daardoor is het gedrag van een man of vrouw niet zo strikt in het DNA vastgelegd.

Verfrissend en voor de hand liggend
Het boek is doorspekt met persoonlijke verhalen van de schrijver, waardoor het lezen voelt alsof je je in een frisse, snelstromende rivier begeeft. De vermakelijke zelftesten en directe vragen aan de lezer versterken de theorie en brengen deze dichter bij jou op de bank. Naarmate het boek vordert zijn er meer uitspraken die mij kritisch laten denken, maar waarbij ook de vraag ‘spreekt dat niet voor zich?’ vaker in mijn gedachten opkomt.

Dit boek is vertaald vanuit het Amerikaans en dat is te merken. Het woord ’ingebakken’ komt zo vaak terug dat het zijn impact verliest en er zitten regelmatig Engelse woorden (zoals ‘punchline’) in de Nederlandse tekst. De schrijver gebruikt bovendien veel vergelijkingen met Amerikaanse films, tv-series en acteurs die ongetwijfeld goed werken in Amerika, maar een Nederlandse lezer zal toch wat zaken missen.

In dit boek wil Sam Sommers ons laten inzien dat context altijd aanwezig is en een grote impact kan hebben. Dat doet hij op krachtige wijze met interessante verhalen, bijvoorbeeld over de sociaal-psychologische testen die hij op zijn studenten uitvoert in de collegezaal. Dit is een prima boek om in de trein te lezen, waarbij je af en toe naar buiten kunt kijken om je kritsche kant naar boven te laten komen.

Mits je niet wordt afgeleid door het gesnurk tegenover je. Wat een vervelende, asociale slaapkop. Of toch niet?
 

Titel: Wij zijn onze omgeving - Hoe situaties ons gedrag beïnvloeden
Auteur: Sam Sommers
Uitgever: Maven Publishing, april 2012
paperback, 336 pagina's, 18,00 euro
ISBN: 978 94 9057 437 6