Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
het gewelddadige brein

In Het gewelddadige brein – de biologische wortels van crimineel gedrag trakteert neurocriminoloog Adrian Raine zijn lezers op de nieuwste inzichten over het ontstaan van criminaliteit. Wat brengt hersenen op het verkeerde pad?

Wil je alles weten over de wortels van crimineel gedrag? Lees dan het boek Het gewelddadige brein van Adrian Raine. Hij bespreekt de biologie van crimineel gedrag, uiteenlopend van de genetische basis voor misdaad tot aan het effect van visolie op het brein.

Ho eens even: een genetische basis voor criminaliteit? Baby’s die als misdadiger worden geboren? De Nederlandse hoogleraar criminologie Wouter Buikhuisen, die eind jaren zeventig onderzoek wilde doen naar vooral de biologische factoren die crimineel gedrag zouden veroorzaken, werd door de pers en politiek nog hardhandig weggehoond.

Maar sinds de affaire-Buikhuisen is er veel veranderd. “Neuro-imaging” – het maken van beelden van het levende brein - leerde wetenschappers veel over wat “normale” en wat “afwijkende” hersenstructuren zijn. Er ontstond een stroming in de wetenschap die zich ging bezighouden met de hersenen van misdadigers en het daaruit voortvloeiende gedrag: de neurocriminologie. Dit keer zonder al teveel ophef. Pers, politiek en het grote publiek waren gewend geraakt aan mooie hersenplaatjes en de soms forse conclusies die wetenschappers daaruit trokken. Kenmerkend voor deze ontwikkeling is dat het boek Wij zijn ons brein van Dick Swaab een bestseller van formaat kon geworden: de biologie van het gedrag is bon ton geworden.

Gapend gat

Nu ligt er Het gewelddadige brein, een moedige poging om alles samen te vatten wat er bekend is over mogelijke biologische invloeden op crimineel gedrag. Het is dan bijna onvermijdelijk dat er overlappingen zijn met andere boeken, theorieën en wetenschappers: de opvattingen van Cesare Lombroso worden weer afgestoft, Phineas Gage mag het gapende gat in zijn schedel laten zien en ook patiënt H.M., de man die geen herinneringen meer kon opbouwen, komt opdraven. Raine is sterk schatplichtig aan het werk van het echtpaar Hanna en Antonio Damasio en ook dat is merkbaar in zijn betoog. Toch voert hij meer dan voldoende nieuwe onderzoeksresultaten aan, vooral uit eigen stal.

Raine – Brit van geboorte, maar nu werkend in de Verenigde Staten - is overtuigend in zijn bewijsvoering: waar hij stellingen poneert, onderbouwt hij deze met een groot aantal onderzoeken. Hij waagt zich maar aan een enkele wilde hypothese en geeft dan direct toe dat het een hypothese ís. Hij is een slimme schrijver: als hij onderzoeken noemt waarop methodisch wel het een en ander valt af te dingen, neemt hij de kritische lezer direct de wind uit de zeilen door een ander onderzoek te noemen dat het mankement niet vertoont en zijn betoog verder onderstreept.

Seriemoordenaars

De auteur heeft de gewoonte nu en dan een onderzoek aan te halen waarvan later in de eindnoten weinig overblijft ter ondersteuning van zijn stelling. Dat is op zichzelf geen doodzonde, maar het werkt soms verwarring in de hand: is het nu wél of niet zo? Toch mag dit de pret niet drukken, want Raine heeft een rijk boek geschreven.

Seriemoordenaars, het verkrachten van je eigen vrouw, tweelingstudies, uiterlijke criminele kenmerken, omega-3 vet en loodvergiftiging: niet de meest prettige of populaire onderwerpen, maar de hoogleraar gaat ze niet uit de weg. De onderwerpen worden vlot besproken, de mogelijke biologische componenten nauwkeurig belicht.

Raine is een expert op het gebied van zware criminelen en deed zijn werk jarenlang in een zwaar bewaakte Amerikaanse gevangenis. Het grootste deel van zijn boek is gebaseerd op dit onderzoek. Een belangrijke conclusie daaruit is bijvoorbeeld dat bij (serie)moordenaars de hartslag altijd laag is, veel lager dan bij controlegroepen. Toch zijn niet alle mensen met een lage hartslag per definitie moordenaars; Raine legt zorgvuldig uit waarom dit zo is.

Ook neuro-anatomisch is Raine goed in staat college te geven. Wat zo langzaamaan – onder invloed van de hausse aan “breinboeken” en wetenschappelijke neuro-imaging publicaties– wél hardop gevraagd mag worden, is of er nog een hersendeel is dat niet is betrokken bij criminaliteit, depressie, ADHD, hallucinaties, herinneringen, bewustzijn, angst en wat dies meer zij. Opvallend is wél dat het bij de “criminele afwijkingen” steeds lijkt te gaan om een vergroting van hersenstructuren in plaats van een afname van het volume, maar het aantal betrokken hersendelen blijft onverminderd groot.

Doelstellingen

Raine zie drie belangrijke doelstellingen voor zijn boek: allereerst de lezer informeren over het wetenschappelijk onderzoek van de laatste jaren naar de biologische basis van misdaad en geweld. Daarin slaagt hij met vlag en wimpel.

Daarnaast is hij van mening dat sociale factoren van doorslaggevend belang zijn. Zowel door de interactie ervan met de biologische krachten die geweld veroorzaken, als bij de rechtstreekse opwekking van de biologische veranderingen die iemand vatbaar maken voor gewelddadig gedrag. Juist het toekennen van een belangrijker waarde aan de sociale factoren bij crimineel gedrag boven biologische factoren, laat zien dat Raine slim is en van de geschiedenis heeft geleerd. Maar eigenlijk had zijn boek dan een andere ondertitel moeten krijgen.

De derde doelstelling gaat over de praktische gevolgen van de opkomende neurocriminologische kennis, die variëren van behandeling tot het strafrecht en sociaal beleid, zowel nu als in de toekomst. Daarin is Raine misschien iets te optimistisch – zeker wat betreft het strafrecht – maar een onderzoeker die zegt dat zijn werk geen zin heeft is per direct werkloos.

‘Wat telt, is dat de geest boven het brein staat. Wat ook telt, is dat het brein het gedrag beïnvloedt. Wat voor mij telt, is dat je tijdens onze verkenning van de anatomie van geweld drie belangrijke punten hebt onthouden. In de eerste plaats: dat geweld zijn wortels heeft in de hersenen. In de tweede plaats: dat de biosociale legpuzzel cruciaal is. In de derde plaats: dat we de hersenen echt kunnen veranderen om het gedrag te veranderen.’

Titel: Het gewelddadige brein; de biologische wortels van crimineel gedrag
Auteur: Adrian Raine
Uitgeverij: Balans
440 pag, EUR 24,90 (e-book: EUR 19,99)
ISBN 978 94 600 3635 4
 

Adrian Raine was te zien in het programma Gesprek op 24, hier online terug te zien.