Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
india cultuur

De grote diversiteit in culturen houdt de mens al sinds de Oudheid bezig. Maar een goede verklaring voor al die verschillen is er nog steeds niet. Een groot internationaal onderzoek levert wel een nieuw puzzelstukje: in culturen die vaak bedreigd zijn, heersen vaak strakke regels en is er weinig tolerantie.

Mensen mogen in genetisch opzicht dan voor 99,9 procent gelijk aan elkaar zijn, in cultureel opzicht verschillen ze enorm van elkaar. Gedrag, sociale normen, overtuigingen en denkgewoonten verschillen per land, volk en cultuur. Hoe zijn die verschillen in de afgelopen tienduizenden jaren ontstaan?

Onder meer door de bedreigingen die een volk het hoofd heeft moeten bieden. Die conclusie kun je althans trekken uit een grote vergelijkende studie die psychologe Michele Gelfand heeft gepubliceerd in Science. Want hoe meer oorlogen, ziekten en natuurlijke rampen een volk voor de kiezen krijgt, hoe strakker de sociale normen die de mensen elkaar opleggen. En hoe minder bedreigingen, hoe liberaler en toleranter de mensen.

Wetenschappers uit 33 landen ondervroegen bijna 7.000 mensen uit even zoveel landen over twaalf verschillende gedragingen en hoe passend ze die vonden in vijftien verschillende omgevingen. Vind je het passend om te lachen, zingen, zoenen, flirten of een krant te lezen in een park? In een wachtkamer? In een bioscoop? Op basis van de antwoorden konden de onderzoekers een duidelijk onderscheid maken tussen ‘strakke’ en ‘losse’ culturen.

tolerant holland

Het zal nauwelijks verbazen dat Nederland tot de losse culturen behoort. Alleen mensen uit Estland, Hongarije, Israël en Oekraïne hechten nog minder aan (het naleven van) sociale normen. Aan de andere kant van het spectrum vinden we Pakistan, India, Maleisië, Singapore en Zuid-Korea, waar maar het sociale leven duidelijke regels kent en weinig begrip bestaat voor afwijkend gedrag.

Vervolgens brachten de onderzoekers per land de geschiedenis van oorlogen, natuurrampen, hongersnoden, epidemieën en andere bedreigingen in kaart. Met als gevolg dat er een duidelijk verband zichtbaar werd: hoe meer bedreigingen een land had gekend, hoe strakker de normen en waarden. Een resultaat dat goed aansluit bij eerder onderzoek, waaruit bleek dat oorlogen, rampen en gevoelens van onveiligheid er vaak toe leiden dat religies opbloeien.  

Landen, groepen, mensen


Het onderzoek van Gelfand onderscheidt zich door het grote aantal verschillende landen en culturen waaruit de proefpersonen afkomstig waren. Het overgrote deel van dit soort onderzoek beperkt zich tot samenlevingen die bekendstaan als WEIRD: western, educated, industrialized, rich, democratic (westers, hoogopgeleid, geïndustrialiseerd, rijk en democratisch). Dat maakt de ruime steekproef van Gelfand tot een welkome aanvulling.

Groningen

 Wat niet wil zeggen dat er niets valt af te dingen op het onderzoek. Zo zijn de proefpersonen in vrijwel alle landen afkomstig uit slechts één stad, en dan nog een universiteitsstad. In het geval van Nederland was dat Groningen. Daardoor is niet na te gaan hoe groot het verschil in normen en waarden binnen landen is, terwijl juist die verschillen binnen landen zijn op dit moment actueel. In Nederland, en ook in andere Europese landen, voelt een flinke groep mensen zich bedreigd door migratie en het vrije verkeer van arbeid, terwijl een andere groep die bedreigingen veel minder ziet of ervaart.

“Het onderzoek is helaas uitsluitend op landen-niveau uitgevoerd, zodat generaliseerbaarheid naar groepen en individuen buiten bereik is’, beaamt sociaal psycholoog Evert van de Vliert, die het Nederlandse deel van het onderzoek voor zijn rekening nam. Maar op basis van nieuw onderzoek dat hij net heeft afgerond – maar dat nog niet is gepubliceerd – concludeert hij dat er niet alleen strakke en losse samenlevingen bestaan, maar ook strakke en losse individuen en groepen.
  ‘Als mensen bedreigd worden,’ zegt Van de Vliert, ‘bijvoorbeeld omdat ze niet goed in hun onderhoud kunnen voorzien of de dood in de ogen zien, dan krijgen ze een sterke neiging om zich af te sluiten en terug te vallen op zaken die vertrouwd zijn, zoals de eigen groep.’ Ze zullen met andere woorden meer gaan hechten aan de eigen sociale normen en minder tolerant worden.
   Van de Vliert denkt dat die reactie zelfs kan helpen de recente ontwikkelingen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten te verklaren: ‘Vooral de positieve discriminatie van de eigen groep en de negatieve discriminatie van ander zijn daarbij van belang. Als regeringen in hun bestaan worden bedreigd, worden ze strakker en deinzen ze er zelfs niet voor terug om journalisten te censureren, op sluiten of te vermoorden. Dat is precies wat je ziet in Syrië, Jemen en Libië.’
  Zo bezien lijkt het onderscheidt tussen strakke en losse samenlevingen, groepen en mensen een handig denkgereedschap om allerlei culturele verschillen te analyseren en begrijpen. En dat is precies wat de onderzoekers hopen te bereiken: meer inzicht in culturele veranderingen en verschillen tussen culturen. Niet onbelangrijk, in een wereld waarin de verbindingen en de afhankelijkheid tussen culturen steeds verder toeneemt.


  Michele Gelfand e.a., ‘Differences between tight and loose cultures: a 33-nation study’, in Science, 27 mei 2011.
Ara Norenzayan, ‘Explaining human behavioral diversity’, in Science, 27 mei 2011.