Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
India lezen verkiezingen

In een onderzoek naar het aanpassingsvermogen van het brein, leerden volwassen analfabeten lezen. Het brein blijkt ook op volwassen leeftijd nog heel erg flexibel. Daarnaast leidt dit onderzoek mogelijk tot een andere kijk op de oorzaken van dyslexie.

Lezen is nog maar een paar duizend jaar geleden uitgevonden. Daarom is er geen ‘leesgebied’ in het brein, zoals er bijvoorbeeld wel een spraakgebied is. Om te kunnen lezen moeten verschillende hersengebieden samenwerken door nieuwe verbindingen te maken. ‘Het bestuderen van culturele ontwikkelingen, zoals lezen en schrijven, is zo interessant, omdat je het vermogen om aan te passen aan nieuwe fenomenen van het brein onderzoekt’, aldus hoofdonderzoeker Falk Huettig van het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek in Nijmegen.

Wonderbaarlijk aanpassingsvermogen

Volgens Huettig blijkt uit zijn onderzoek dat het volwassenbrein nog verbazingwekkend flexibel is en zich dus nog goed kan aanpassen aan nieuwe omstandigheden. ‘Het lijkt erop dat het leren bij volwassenen dezelfde veranderingen in de hersenen veroorzaakt als bij kinderen. Dit is erg hoopvol voor mensen die willen leren lezen op latere leeftijd. Het is eigenlijk nooit te laat.’

Huettig en zijn collega’s verkregen hun resultaten in India, een land waar 39 procent van de bevolking niet kan lezen of schrijven. Zes maanden lang volgden de wetenschappers een groep Indiase vrouwen van in de dertig die Devanagari leerden lezen en schrijven. Devanagari is het schrift van het Hindi, de officiële taal van India. Het bestaat uit 56 symbolen en elk symbool staat voor een lettergreep in plaats voor aparte klanken, zoals bij het alfabet.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Hindi Devanagari

Aan het begin van de training konden deze deelneemsters geen van de symbolen onderscheiden. Volgens Huettig konden de vrouwen na zes maanden simpele zinnen lezen. Door middel van hersenscans bepaalden de onderzoekers de sterkte van de verbindingen tussen hersengebieden voor en na het leren lezen.

Filtreren van visuele informatie

Uit de scans bleek dat gebieden in de kern van het brein sterkere verbindingen aangaan met gebieden in de visuele schors, een deel van de buitenste laag van de hersenen belangrijk voor visuele waarneming. De diepere structuren helpen de visuele schors om belangrijke informatie uit de stroom visuele input te filteren, zelfs voor we bewust zijn waar we eigenlijk naar kijken. Huettig: ‘Dit kan verklaren waarom ervaren lezers efficiënter door een tekst navigeren.’

Tekst loopt door na afbeelding.

Analfabeten lezen dyslexie

De onderzoekers vonden het heel verrassend dat naast de hersenschors ook delen midden in het brein betrokken zijn bij leren lezen. Huettig: ‘Eerder onderzoek toont aan dat het aanpassen van de mens aan nieuwe omstandigheden vooral gebeurt in de hersenschors. Dit deel van de hersenen is evolutionair gezien het jongst en maakt ons anders dan andere dieren. Uit dit onderzoek blijkt echter dat culturele uitvindingen ook kunnen leiden tot aanpassingen in evolutionair oude gebieden. Dit suggereert dat het brein zich efficiënter aan nieuwe omstandigheden kan aanpassen dan we voorheen dachten.’

Nieuwe inzichten in dyslexie

Deze studie leidt mogelijk ook tot een andere kijk op dyslexie. Uit eerder onderzoek bleek dat er bij mensen met dyslexie gebieden in de kern van het brein afwijken. Dit zou moeite met lezen en schrijven veroorzaken. Maar hetzelfde patroon werd in dit onderzoek gevonden bij analfabeten. Daarom denken Huettig en zijn collega’s dat het te maken heeft met je leeservaring.  

Huettig: ‘Mensen die moeite hebben met lezen, lezen minder en hebben er daardoor minder ervaring mee. We vinden het niet leuk om dingen te doen waar we niet goed in zijn. Het is daarom waarschijnlijk dat de abnormaliteiten in de diepe structuren van de hersenen bij mensen met dyslexie geen oorzaak, maar een gevolg zijn.’

Michael A. Skeide et al. Learning to read alters cortico-subcortical cross-talk in the visual system of illiterates. Science Advances, 24 mei 2017.