Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu / Focus en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Jasper Cillessen

Kunnen omgaan met de grootste psychologische druk, het is niet elke topsporter gegeven. NPO Wetenschap ging daarom te rade bij een expert, om te kijken welke technieken je als sporter (of eigenlijk iedere persoon met stress) kunt gebruiken om beter met stress om te gaan.

Het is al vaak voorgekomen dat een sportwedstrijd definitief beslist wordt door de manier waarop een speler of team omgaat met stress. En vaak is dat helemaal niet zo gemakkelijk, zelfs voor de allergrootste topsporters op deze aardbol. Ons meest recente eigen voorbeeld lijkt wel Jasper Cillessen te zijn. Hoewel hij naast Ajax ook de eerste keeper van het Nederlandse elftal is, lijkt hij met een reeks van 22 op 23 binnengelaten strafschoppen (de ene misser was op de paal overigens) er maar niet in te slagen om de bal van de lijn te houden. Wat kunnen hij en andere sporters daarom doen om te verhinderen dat stress in de wedstrijd een echte ‘vloek’ wordt?

Raôul Oudejans is bewegingswetenschapper aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en lector Leren en Presteren in Sport aan de Amsterdamse Hogeschool. Hij kan ons precies vertellen waarom zelfs de allergrootste wereldspelers bezwijken onder de druk die op hun schouders rust.

Oudejans: ‘Grote druk leidt de aandacht van een sporter vaak af, zodat hij of zij zich niet optimaal op een taak kan richten en de prestatie verslechtert. En ironisch genoeg kunnen dit ook gedachten over het belang van een goede prestatie zijn, zoals “Als ik maar niet mis” of “Als ik faal, dan ga ik af”. Noors onderzoek van Geir Jordet heeft overigens uitgewezen dat niet elke topsporter met evenveel stress te maken heeft. Spelers met een sterrenstatus ervaren vaak nog meer stress dan aanstormende talenten, omdat de eerste categorie voortdurend haar reputatie in stand moet zien te houden, terwijl de laatste groep nog kan laten zien tot wat ze in staat is.’

´ Als je een topprestatie moet leveren, zullen de omstandigheden je altijd stress laten ervaren.  ´

Zijn er sporten waarbij de spelers vatbaarder zijn voor de druk dan bij andere sporten?

‘Het bekendste zijn de sporten waarbij er vooral veel techniek aan te pas komt. Voetbal, basketbal, golf, honkbal, tennis, darten... Elk van deze sporten heeft ook stilstaande fases, zoals strafschoppen bij voetbal, vrije worpen bij basketbal, match point in tennis en het gooien van de dubbel bij darts. De incidenten zijn daar vaak het meest zichtbaar, omdat het losse aparte taken zijn, die de wedstrijd vaak beslissen. Maar dat wil zeker niet zeggen dat de stress in andere, meer onzichtbare, spelsituaties niet minder doorslaggevend kan zijn.’

En hoe zit het met sporten als lopen en wielrennen? Zijn die sporten op technisch gebied niet relatief eenvoudiger?

‘Ja, maar ook daar kan de slechte omgang met stress uiteindelijk doorslaggevend zijn. Zo is er het bekende verhaal van Michael Rasmussen in de Tour De France van 2005. Het was voor hem voldoende om in de laatste tijdrit een redelijk normale prestatie neer te zetten om zo een podiumplaats te behalen. Maar onder andere door zijn nervositeit viel hij drie keer op de grond, waaronder één keer in een ravijn. Stress kan ook je beslissingen beïnvloeden, waardoor je bijvoorbeeld te hard van start gaat en je sneller verzuurt. Daarnaast kan stress ook simpelweg je spierspanning verhogen waardoor je slechter presteert.’

Maar stress kan toch ook nuttig zijn om beter te presteren?

‘Dat is zo, maar met te veel stress lukt het ook niet. Het is dus cruciaal dat je negatieve gedachten vermijdt of er een positieve draai aan geeft. En dat concentratievermogen verschilt van persoon tot persoon en van moment tot moment.’

Michael Jordan

Wat kan een sporter of sportploeg dan doen om dat concentratievermogen te verbeteren?

‘Als je een topprestatie moet leveren, zullen de omstandigheden je altijd stress laten ervaren. Daarom moet je ook tijdens de training het stressniveau verhogen. Als je bijvoorbeeld strafschoppen op een hele relaxte manier traint, dan is het ook niet verbazend dat ze in stressvolle wedstrijdsituaties misgaan. Door ook onder druk en met stress te trainen leer je om taken ook onder die omstandigheden goed uit te voeren. In algemene zin zijn er daarnaast natuurlijk verschillende mentale en cognitieve trainingstechnieken om stress te reduceren, te leren omgaan met grote druk en het concentratievermogen te verbeteren.’

En voor mensen die niet het geld of de tijd hebben voor deze sessies?

‘Die zou ik altijd aanraden om tijdens de training zo nu en dan de stress te verhogen en onder de juiste omstandigheden te oefenen. Je kunt experimenteren met straffen en belonen, de strafschop of vrije worp expliciet op video opnemen, simulaties creëren waarin vele personen naar je prestaties aan het kijken zijn. Het helpt vaak als je tijdens de trainingen situaties nabootst die ook in de wedstrijd voorkomen. Strafschoppen of vrije worpen zijn bijvoorbeeld vaak beslissend in de laatste momenten. Daarom zou het ook niet slecht zijn om ze te nemen wanneer de spelers tijdens de training buiten adem of op het eind van hun krachten zijn. En als spelers bijvoorbeeld klagen over het gefluit, boegeroep of vuvuzela’s in de stadions, is het ook niet verkeerd om dezelfde geluiden op de training te laten klinken.’

´ Missers zouden niet steeds zo breed uitgemeten moeten worden. ´

Welke sporters zijn of waren overigens ware meesters in het presteren onder druk?

‘Iemand zoals Daphne Schippers benadrukt telkens de noodzaak om tijdens de race te blijven ontspannen. Je ziet aan alles dat ze op dit moment goed met druk om kan gaan. Ook sporters zoals Sven Kramer en Ireen Wüst zijn wel aan wat druk gewend en hebben toch veel topprestaties neergezet. Daarnaast zijn er natuurlijk ook fenomenen als Michael Jordan en Roger Federer. Dat soort toppers weet altijd een positieve draai te geven aan de druk waaronder ze moeten presteren. Zij denken niet zo zeer van, “nu moet het gebeuren of anders faal ik”, maar eerder “ik heb er zo hard voor getraind en het is me al zo vaak gelukt, waarom zou dat nu niet kunnen?” Voor Jordan werd het bovendien pas echt interessant wanneer de druk heel hoog werd. Een bekende quote van hem is: “In mijn carrière heb ik heb meer dan 9000 worpen gemist, 300 wedstrijden verloren, en 26 keer heb ik de beslissende goal niet kunnen maken. Steeds weer heb ik gefaald in mijn leven en dat is juist de reden van mijn succes.”’

Daarnaast is er natuurlijk ook de omgeving zelf die een grote invloed heeft op het psychisch welzijn van sporters. Is er iets dat de media of de supporters kunnen doen?

‘Ja zeker, maar het is de vraag of dit in de praktijk wel altijd mogelijk is. Missers zouden niet steeds zo breed uitgemeten moeten worden, en de supporters moeten altijd positief ingesteld blijven en de spelers steunen. Er is weinig dat zo funest is als een strafschop missen en dan het hele publiek over je heen krijgen. De supporters zouden dan ook de boodschap moeten geven dat iedereen wel eens een actie kan missen. Met iemand zwart maken of zeggen dat er een vloek op iemand rust, schiet je niets op.’

Waarvoor onze verontschuldigingen aan Jasper Cillessen. Dank Raôul Oudejans!

Ben je benieuwd wat stress teweeg kan brengen? Bekijk hier de tijdrit van Michael Rasmussen tijdens De Ronde Van Frankrijk in 2005:

Michael Rasmussen crasht tijdens tijdrit