Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Cefaly-migraine

Het lijkt wel een reclame van Tel Sell, het filmpje waarin het anti-hoofdpijnapparaatje voor thuis wordt aangeprezen. Is één goede studie met een kleine patiëntengroep wel voldoende om de effectiviteit ervan te bewijzen? Nee, zeggen Nederlandse hoofdpijnexperts.

Het anti-migraineapparaatje waar we onlangs over schreven werkt goed volgens het recente onderzoek in Neurology, waarbij 34 patiënten zichzelf er drie maanden lang door lieten prikkelen. De behandelde patiënten hadden 50 procent minder migraineaanvallen dan patiënten die een nepbehandeling ondergingen. Maar is één studie met een kleine patiëntengroep wel voldoende? Nederlandse hoofdpijnonderzoekers vinden van niet.

In Leiden wordt veel onderzoek gedaan naar hoofdpijn. Op de afdeling van het Leids Universitair Medisch Centrum waar de hoofdpijngroep van prof. Michel Ferrari zit, komen vooral de ergste gevallen. Dat zijn de patiënten met migraine of clusterhoofdpijn, bij wie het slikken van medicatie niet helpt. Een laatste redmiddel is neuromodulatie: het elektrisch prikkelen van de zenuwen om de activiteit ervan, het zogenoemde vuren, te remmen of te stimuleren.

Twee promovendi die onderzoek doen naar neuromodulatie zijn Poldi Wilbrink en Ilse de Coo. Zij kijken hoe – plat gezegd - het onder stroompjes zetten van hersenzenuwen kan helpen bij het behandelen van hoofdpijn. Dat onderzoeken zij voor migraine, maar ook voor de behandeling van de nog hevigere clusterhoofdpijn. Zij vertellen ons meer over deze veelbelovende techniek en ook hoe het zit met de Cefaly, het ‘doe het zelf’-apparaatje.

Experimenteel

Neuromodulatie is een recent verschijnsel in de medische wereld, en hoe het precies werkt is nog niet helemaal duidelijk. ‘Het idee erachter is dat je met hoogfrequente elektrische pulsen de zenuw zo prikkelt, dat je ‘m overprikkelt waardoor je het vuren ervan juist remt,’ legt Wilbrink uit. De activiteit verhogen kan ook: ‘Met een lage frequentie zit je meer in het normale vuurpatroon van de zenuw, waardoor je ‘m harder laat vuren.’ Met de activiteit van de neuronale cellen kan het dus twee kanten op. Vandaar ook het woord –modulatie en niet stimulatie, want het is niet altijd stimuleren wat je doet.

Niet alleen bij hoofdpijn, maar ook bij andere vormen van pijn kunnen zenuwen geprikkeld worden. Voorbeelden daarvan zijn beenpijn, armpijn en chronische pijn op andere plaatsen in het lichaam. Wilbrink: ‘Bij de ziekte van Parkinson wordt wel eens diepe hersenstimulatie toegepast. Eigenlijk is dit ook een vorm van neuromodulatie, alleen gaat het om een veel intensievere behandeling die meer risico’s met zich meebrengt.’ In plaats van op of onder de huid, krijgen patiënten elektrodes diep in de hersenen geplaatst.

De arts-onderzoekers vertellen dat neuromodulatie bij hoofdpijn op dit moment alleen nog gebeurt in een experimentele set-up. ‘Als medicatie niet werkt dan kunnen patiënten in aanmerking komen voor dit soort behandelingen’, legt Wilbrink uit, ‘maar in Nederland kan dit alleen in de in de vorm van wetenschappelijk onderzoek.’ Een standaardbehandeling is neuromodulatie dus nog niet.

shutterstock_81668005

Zelf dokteren

Als je als patiënt veel last hebt van je ziekte, zoals mensen met clusterhoofdpijn kunnen hebben, heb je er vaak alles voor over om te zorgen dat het weggaat. Vooral als, zoals Wilbrink ook zegt: ‘iemand drie keer of vaker bij een dokter is geweest en niets werkt’. Uit wanhoop gaan mensen dan vaak zelf op zoek naar een oplossing, en dat met soms creatieve uitkomsten. Het internet helpt hen daarbij.

Ook bij de hoofdpijngroep zien ze dat mensen soms met eigen ideeën komen. Wilbrink: ‘Een mooi voorbeeld daarvan is lachgas of recreatieve drugs zoals paddo’s die ze echt gaan proberen.’ ‘Of watertherapie’, vult de Coo aan. ‘Heel veel water innemen, of bepaalde vitaminepreparaten komt ook wel eens voor. Eigenlijk van alles. Het is een kwetsbare groep patiënten die er alles voor over heeft om de hoofdpijn te behandelen’, aldus de Coo.

Wilbrink gaat verder: ‘Meestal gaat het om behandelingen die niet bewezen zijn. Vaak zijn het de positieve verhalen die ze hebben gelezen en niet de negatieve verhalen. Als behandelaars staan we er wel voor open, maar zeggen vaak dat we het niet aanraden omdat er altijd risico’s aanzitten. Zoals bij watertherapie, dat kan heel gevaarlijk zijn. Dan werkt het niet of nog erger: je krijgt er bijwerkingen van.’

Tiara tegen migraine

Zo is op internet ook het filmpje te vinden van de Cefaly: het anti-migraineapparaatje voor thuisgebruik. Je plakt een elektrode op je voorhoofd, sluit het apparaatje erop aan en klaar. Door je huid heen worden elektrische pulsen op de voorste hersenzenuwen afgevuurd. Het verlaagt het aantal pijnaanvallen bij een deel van de patiënten, maar hoe? Zoals de promovendi eerder al uitlegden: tot nu toe weten we weinig over de werking van neuromodulatie.

Het onderzoek geplaatst in Neurology dat het apparaatje bij 34 patiënten testte, is uitgevoerd door een Belgische collega van de hoofdpijngroep in Leiden. ‘Professor Schoenen uit Luik is een nauwe collega van professor Ferrari’, vertelt Wilbrink. ‘Dat moet ook wel, want wereldwijd is het eigenlijk maar een kleine groep die zich bezighoudt met hoofdpijnonderzoek.’

De resultaten van het Belgische onderzoek zijn hoopgevend, vinden de arts-onderzoekers, maar zeker nog niet voldoende. ‘Het is een veelbelovend artikel,’ zegt de Coo, ‘alleen gaat het wel over een kleine patiëntengroep. Er werd inderdaad effect gezien, maar meer onderzoek is nodig om vast te kunnen stellen wat het effect is in een grotere groep patiënten en wat de bijwerkingen zijn.’

CE-keurmerk

Een medisch apparaat dat volgens onze Nederlandse experts nog niet goed genoeg is getest, maar wel al op de markt is. Kan en mag dat zomaar? Wilbrink: ‘Het is een beetje gek, want bij nieuwe medicijnen zou dit echt niet mogen. Er zijn daar hele strikte regels voor, en terecht. Het zou onvoorstelbaar zijn dat mensen zomaar medicijnen kunnen bestellen op internet die nog niet zijn veilig bevonden en geregistreerd.’

De Coo: ‘Wat het is bij medicijnen, natuurlijk hebben die ook promotiefilmpjes, alleen mogen die pas veel later de markt op. Pas als grotere studies zijn gedaan en heel duidelijk het effect, de veiligheid en de bijwerkingen in kaart zijn gebracht, mogen ze worden verkocht.’ Wilbrink voegt daar aan toe: ‘Plus je hebt een recept van een arts. Medicijnen kun je niet zo maar bestellen. Dat is ook een heel groot verschil.’

Om als medisch apparaatje op de markt te mogen komen is het hebben van een CE-markering voldoende. Dat is een Europees keurmerk dat bijvoorbeeld ook op speelgoed zit om de veiligheid voor kinderen ervan aan te tonen. Belachelijk eigenlijk, zo zijn ook de arts-onderzoekers van mening. Wilbrink: ‘Door de soepele regels die er zijn, passeert dit apparaatje eigenlijk de medische wereld. Dat is niet eerlijk voor patiënten.’

Schreeuw om nieuwe wetten

De wetten om medicijnen op de markt te brengen, worden steeds strenger. In Nederland worden die regels ook gebruikt om onderzoek naar neuromodulatie te doen. ‘Wij zijn nu bezig met een onderzoek en voeren het uit alsof het een medicijn is, dus we houden ons aan alle strikte regels. Dat terwijl dat niet verplicht is om te doen. Maar we doen het wel omdat we denken dat het de enige juiste manier is’, aldus Wilbrink.

Sommige bedrijven lijken dat minder belangrijk te vinden. Zij willen vooral geld verdienen. Omdat de regels voor medische apparatuur niet zo streng zijn, kunnen zij hun ontwikkelde producten meteen op de markt gooien. Waar blijven de wetten die de regelgeving zouden moeten verscherpen? Volgens Wilbrink komen die er ook. ‘Zonder twijfel. Alleen ligt de neuromodulatie-industrie daarop vooruit en maakt misbruik van het gat dat er nu is.’

De Coo: ‘Gelukkig is de wetenschappelijke wereld wel zo om hier kritisch naar te kijken en te zeggen van inderdaad, het is veelbelovend. Het zou heel mooi zijn als het echt werkt, maar laten we met z’n allen toch even een groot en goed onderzoek ernaar doen. En dat gaat ook gebeuren.’

Prikkelend onderzoek

Inderdaad: de hoofdpijngroep in Leiden werkt nu aan het opzetten van een grote Europese studie om het effect en de werkingswijze van neuromodulatie bij migraine met onder andere het Cefaly-apparaatje beter te bestuderen. Ook andere belangrijke hoofdpijnwetenschappers doen daar aan mee.

De arts-onderzoekers zelf zijn bezig met een onderzoek waarbij ze gaan kijken of neuromodulatie werkt als behandeling van clusterhoofdpijn. Voor het onderzoek, waar ze nog steeds deelnemers voor zoeken, is nu de helft van de patiënten behandeld.

Wordt dat uiteindelijk ook een apparaatje voor thuis, net als de Cefaly? ‘Nee, dat zal niet gaan’, antwoordt Wilbrink. ‘We plaatsen een electrode onder de huid van het achterhoofd om daar plaatselijk de zenuwen te stimuleren. Het is een best invasieve behandeling en zal altijd in de OK moeten plaatsvinden.’

Hollandse nuchterheid

Het op de markt verschijnen van de Cefaly is te vroeg, volgens onze experts. Tot het apparaatje effectief blijkt in fase drie van klinisch onderzoek, waarbij een nieuwe behandeling wordt vergeleken met een standaardbehandeling, zullen de meeste huisartsen en neurologen het dan ook niet zomaar aan hun patiënten aanraden.

Toch lijkt het erop dat andere landen al veel sneller waren in het omarmen van de Cefaly. Als je naar de klantenervaringen van de Cefaly kijkt, zie je bijvoorbeeld alleen reacties van Franse en Belgische mensen. Landen ten zuiden van ons gaan waarschijnlijk soepeler met de regels om. ‘Wij Nederlanders zijn wat terughoudender, blijkbaar ook met dit soort dingen,’ glimlacht de Coo. ‘Nuchtere Hollanders, denk ik.’