Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Noorderlicht knuffelen

Is een gebrek aan het knuffelhormoon oxytocine de oorsprong van het gebrek aan sociaal inzicht bij autisten? Franse onderzoekers hebben ontdekt dat een hormonale neusspray autistische proefpersonen emotioneel intelligenter maakt.

‘Die twee hebben aan een blik genoeg’, ‘ogen die boekdelen spreken’ en ‘blikken die kunnen doden’ zijn maar een paar voorbeelden van de enorme lading informatie die in het gezicht van een ander te lezen valt. Het lijkt vanzelfsprekend om mensen op deze manier in te schatten, maar dat is het niet voor iedereen. Bij autisme is het juist vaak problematisch om de juiste sociale informatie uit het gedrag of de blik van een ander af te leiden.

Autisme bestaat in vele vormen. Bekend van tv zijn vooral de zogenaamde savanten, die bijvoorbeeld razendsnel kunnen tellen of een bizar goed geheugen hebben, maar niet iedere autist heeft een zo’n hoge intelligentie. Wat wel vaak overeenkomt is dat op sociaal vlak vaak niet alles even soepel loopt. Elissar Andari en collega’s van het Franse Centre de Neuroscience Cognitive schrijven in PNAS dat het knuffelhormoon oxytocine gebruikt kan worden om autisten met een lichte sociale afwijking te beïnvloeden.

Neusspray
Oxytocine wordt aangemaakt in het hersengebiedje de hypothalamus. Vervolgens verspreidt het stofje zich verder door het brein en komt het ook in het bloed terecht. Het bekendste voorbeeld van de werking van het hormoon is wel dat een moeder er heel veel van aanmaakt bij de geboorte van een kind. Waarschijnlijk om de band tussen de twee te versterken.

Uit eerder onderzoek blijkt al dat autistische kinderen minder van het knuffelhormoon hebben, dan hun ‘normale’ leeftijdsgenootjes. Of dit ook de oorzaak is van hun sociale afwijking is nog niet bekend, maar de onderzoekers besloten na te gaan wat de invloed van een beetje extra oxytocine zou zijn. Daarvoor sprayden ze bij dertien volwassen autistische vrijwilligers wat extra knuffelhormoon in de neus. Dat de spray aankwam was al snel duidelijk. De autisten hadden eerst zeven keer minder oxytocine in hun bloed dan normaal, na de spray was dat nog maar twee en een half keer.

Overgooien
De dertien autistische proefpersonen hadden geen zware vorm van autisme. Ze weten zich goed te redden in de maatschappij, maar met sociale interactie hebben ze wat moeite. Ze kijken anderen niet snel in de ogen, gaan niet spontaan een gesprek aan, begrepen de emoties van anderen niet zomaar en kunnen sociale situaties slecht inschatten.

De onderzoekers ontwikkelden twee verschillende testjes om de invloed van de neusspray te testen. De eerste test was virtueel balletje gooien. De proefpersoon moest overgooien met een aardige, een neutrale en een onaardige virtuele speler, daarbij konden ze geld verdienen door zo vaak mogelijk de bal teruggegooid te krijgen. Het was dus de kunst de aardige speler (die vaak teruggooit) te identificeren. Autisten zonder oxytocinespray lukte dat simpelweg niet. Ze gooiden naar alle drie de spelers even vaak de bal. Met oxytocine konden ze de leuke medespeler wel vinden en verdienden ze dus een stuk meer geld.

Gezichten
Daarnaast lieten Andari en collega’s de proefpersonen naar portretfoto’s kijken. Daarbij hielden ze de oogbewegingen in de gaten. Wat al snel opviel is dat autisten veel meer naar de achtergrond kijken, waar anderen zich op het gezicht focussen. Ook ontweken de autisten de ogen op de foto. Als de autisten gevraagd werd de blikrichting op de foto te definiëren, kostte het ze veel moeite naar de ogen te kijken en ging dat gepaard met veel onrustige oogsprongen, alsof ze zich niet konden focussen. Ook hier zorgde wat extra oxytocine voor normaler gedrag.

Bij de testjes maakte oxytocine de reacties van autisten dus een stuk normaler. Ze herkenden de sociale medespeler en durfden iemand (ook al ging het om een foto) vaker aan te kijken. Als het aan de onderzoekers ligt is het nu tijd om te kijken wat extra oxytocine op de lange termijn doet. Wie weet komt er wel medicinale knuffelspray op de markt.

Johan Schaeffer

Elissar Andari e.a. ‘Promoting social behavior with oxytocin in high-functioning autism spectrum disorders’, in: PNAS, 15 feb 2010