Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Robot Kunstmatige Intelligentie

Kunstmatige intelligentie gaat het werk van rechters, advocaten en juristen ingrijpend veranderen. Het eerste robothulpje is al in dienst getreden bij een advocatenkantoor. ‘In de komende twee decennia gaat in de rechtspraak meer veranderen dan in de afgelopen twee eeuwen.’

Sinds supercomputer Watson in 2011 de twee beste menselijke spelers ter wereld versloeg in de Jeopardy-quiz, zoekt ontwikkelaar IBM naar commerciële toepassingen van hun elektronische brein. Watson kan vragen in natuurlijke taal begrijpen en gaat razendsnel op zoek naar een antwoord in zijn gigantische database. IBM ziet in de gezondheidszorg een grote potentiële markt (‘Watson als arts-assistent’), net als in de telefonische klantenservice (‘Watson als helpdeskmedewerker’). Recent is daar de wereld van het recht bij gekomen: ‘Watson als juridisch assistent’. 

Studenten van de Universiteit van Toronto (Canada) lanceerden in 2015 een soort super-Siri voor advocaten, Ross genaamd. Wanneer een advocaat een juridische vraag aan Ross stelt, krijgt hij een antwoord, inclusief verwijzingen naar relevante wetten en jurisprudentie. Het antwoord gaat vergezeld van een percentage dat aangeeft hoe zeker Ross van zijn zaak is. 

Zodra Ross nieuwe teksten krijgt toegespeeld die relevant zijn voor een zaak waarmee de advocaat bezig is, dan stelt Ross hem op de hoogte. Ross is geen vervanging van advocaten, maar een hulpmiddel. Ross kan ook miljoenen documenten scannen en classificeren als relevant of irrelevant door ze te vergelijken met voorbeeld-documenten. Deze week werd bekend dat het advocatenkantoor Baker & Hostetler Ross hebben ingehuurd, waarmee ze de eerste ter wereld zijn met een ‘kunstmatig intelligente advocaat’ in dienst.

Robotrechtspraak? 'Ja!'

Wat Ross kan voor advocaten, kan hij natuurlijk ook voor rechters of andere juristen. Trekken we de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie door, dan komen we automatisch bij de vraag of computers of robots recht kunnen spreken. 

Al in 1991 hield hoogleraar informatica Jaap van den Herik aan de Universiteit van Leiden een oratie onder de titel ‘Kunnen computers rechtspreken?’ Hij beantwoordde de vraag volmondig met ‘ja’. Van den Herik is een rasoptimist als het gaat om toepassingen van kunstmatige intelligentie. Hij concludeerde dat computers recht kunnen spreken over toegewezen deelgebieden van het recht, juist omdat het recht zeer gespecialiseerd is en computers goed zijn in specialisatie. Hij meende verder dat de rechtsprekende computer zal leiden tot meer rechtszekerheid en meer rechtsgelijkheid. 

Nu, 25 jaar later, zijn computers nog lang niet zover dat ze kunnen rechtspreken, maar de eerste tekenen van een automatisering van het recht zijn wel al zichtbaar. Verkeersboetes worden automatisch afgehandeld, net als bijstandsbeschikkingen. Naturalisatiedienst IND en de Belastingdienst zoeken nu al naar oplossingen voor het semi-automatisch behandelen van grote aantallen zaken. Ze streven naar betere, snellere en transparantere beslissingen. En daarom ontwikkelen ze software die wet- en regelgeving analyseert.

Digitaal procederen

Verder wordt in Nederland het concept van digitaal procederen ontwikkeld, via het webportaal ‘Mijn zaak’, als ook het concept van de eKantonrechter voor de digitale afhandeling van eenvoudige geschillen tussen particulieren of organisaties. 

In Engeland is er een district waar de DoNotPay-robot in beroep kan gaan tegen parkeerbonnen. Deze chatbot gaat een conversatie aan met de gebruiker, geeft juridisch advies en doet namens een gedupeerde een claim tegen de parkeerbon. Een andere groep studenten van de Universiteit van Toronto heeft de online app Divorcesay ontwikkeld, die mensen helpt bij het online afwikkelen van een scheiding.

In de VS helpen websites als LegalZoom, RocketLawyer en Contract Assistant bij het opstellen van juridische documenten. Ongetwijfeld zullen in de komende jaren internet-advocatenkantoren opkomen die de toegang tot juridische kennis sneller, toegankelijker en goedkoper maken.

Makkelijk: sorteren en redeneren

Eind 2015 publiceerden Dana Remus, hoogleraar aan de University of North Carolina School of Law, en MIT-econoom Frank Levy het artikel ‘Can robots be lawyers?’ Ze rafelden zes taken uit elkaar die een advocaat heeft. Bij elke nieuwe taak wordt het lastiger om deze te automatiseren. 

Management van documenten (zoals sorteren) is een taak waarin automatisering het verst is. Bij het lezen en analyseren van documenten begint automatisering à la Ross te komen. Datzelfde geldt voor het voorbereiden en opstellen van documenten en voor juridisch onderzoek en redeneerwerk. Het lastigste te automatiseren zijn de interpersoonlijke communicatie met rechtspersonen en het fysiek verschijnen tijdens een rechtszaak.

Vervolgens bekeken de twee onderzoekers aan de hand van de facturering van advocaten hoeveel procent van de tijd advocaten aan een bepaalde taak besteden. Ten slotte maakten ze een schatting van hoeveel van het advocatenwerk geautomatiseerd kan worden. Hun conclusie: qua tijdsbesteding kan dertien procent van het advocatenwerk worden geautomatiseerd. Heel wat, maar ook weer niet schokkend.

Nog te moeilijk voor robots: context en emotie

Twee aspecten van het werk van een advocaat of rechter zijn het moeilijkste - maar niet onmogelijk - te automatiseren: allereerst het meenemen van de gehele context van een zaak. In de wet staat dat een rechter alle omstandigheden van een verdachte moet meenemen bij zijn oordeel. Maar wat zijn alle omstandigheden? Dat is moeilijk te programmeren. Het maakt nogal uit of een verdachte van een diefstal een draaideurcrimineel is die geen enkele spijt toont, of een puber die voor het eerst de wet te buiten is gegaan en ongelofelijke spijt heeft. 

Ten tweede moeten advocaten en rechters ook emotionele intelligentie hebben om doelen en belangen van klagers of verdachten te begrijpen. Dat vereist een begrip van niet-verbale communicatie zoals lichaamstaal, lichaamshouding en intonatie. Computers en robots worden hier beter in, maar zijn nog lang niet op het niveau van een menselijke advocaat of rechter. 

De robotrechter en robotadvocaat mogen dan voorlopig nog toekomstmuziek zijn, maar, aldus Richard Susskind, IT-adviseur van de rechtspraak in Groot-Brittannië: ‘In de komende twee decennia gaat in de rechtspraak meer veranderen dan in de afgelopen twee eeuwen.’

Bennie Mols vertelde ook over dit onderwerp in het Radio1-programma De Ochtend:

Kan een robot rechtspreken?

Kan een robot rechtspreken?

Ontdek meer in de special