Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Rob_Janine_Joep_%C3%82_copyright_NTR_Wim_Kluvers
Seksuele opwinding onderdrukt walging, ontdekten onderzoekers. Zo kunnen we toch vieze seks hebben.

Factcheckers, het populair-wetenschappelijke NTR-programma met cabaretiers Rob Urgert en Joep van Deudekom, begint aan een nieuw seizoen. De eerste aflevering gaat over hygiëne. Het is een wat tegenstrijdig onderwerp: enerzijds leven we een stuk langer en gezonder sinds we een beetje proper zijn geworden. Aan de andere kant leven we vrolijk samen met honderdduizenden bacteriën en is een beetje viezigheid goed voor de weerstand.

Heel onhygiënische zaken, zoals kots, poep en vieze beesten op ons eten, vinden we zelfs walgelijk. Walging is derhalve een nuttige emotie die ervoor zorgt dat we dit soort dingen vermijden. Maar het kan ook nergens op gebaseerd zijn en ons zelfs in de weg zitten. De laatste tijd staat walging steeds meer in de belangstelling van de wetenschap. In tegenstelling tot andere basisemoties, zoals bijvoorbeeld angst, is er nog relatief weinig onderzoek naar gedaan. ‘Een reden daarvoor kan zijn dat het een emotie is die we niet dagelijks meemaken, omdat we walgelijke zaken in de regel vermijden, en dat meestal ook mogelijk is,’ zegt prof. dr. Peter J. de Jong.

De hoogleraar Experimentele psychopathologie vermoedde dat de emotie walging ook iets te maken kon hebben met seksuele problemen bij vrouwen. ‘Ik doe onderzoek naar seksuele dysfuncties en vaginisme,’ vertelt hij. ‘Een kenmerk daarvan is dat een vrouw wel graag seks wil, maar het niet kan hebben. Op een gegeven moment bedachten we: misschien speelt walging daar een rol in. Wie walging voelt, geeft een fysieke reactie, waaronder het aanspannen van de bekkenbodemspieren. Dat gebeurt vaak niet bewust, maar kan wel een oorzaak zijn van seksuele problemen. In een ander onderzoek hadden we al gevonden dat vrouwen met vaginisme sneller ergens van walgen. Soms roept het kijken naar seksfilms ook al walging op.’

wc papier

Gebruikt wc-papier

Als je erover nadenkt, is seks ook best een beetje vies. Er komen lichaamsopeningen en -sappen van andere mensen bij kijken die we in de rest van ons leven juist vermijden. Aan de andere kant is seks cruciaal om ons voort te planten en doen veel mensen het ook voor hun plezier. De Jong onderzocht met zijn collega Charmaine Borg of seksuele opwinding ervoor kan zorgen dat vrouwen minder snel walgen. ‘Uit eerder onderzoek bleek al dat dit bij mannen het geval was,’ zegt de psycholoog. ‘Mannen walgen sowieso minder snel dan vrouwen. Dat is ook logisch, want vrouwen zijn kwetsbaarder. Zij hebben de zorg voor nakomelingen die ze niet moeten besmetten. De neiging tot walgen varieert ook met de menstruele cyclus. Tijdens de eisprong, als vrouwen vruchtbaar zijn, walgen ze sneller. We denken dat dat komt doordat hun immuunsysteem tijdelijk onderdrukt wordt voor de innesteling van een bevrucht eitje. Ter compensatie, om toch beschermd te zijn tegen besmetting en ziektes, vinden ze dingen sneller walgelijk.’

Een deel van de negentig studentes die meewerkten aan het onderzoek aan de Rijksuniversiteit Groningen kreeg een erotische film te zien. De andere groepen keken naar een spannende film over extreme sporten of een saaie film over een treinreis. Ze moesten aangeven hoe opgewonden ze zich voelden, seksueel of anderzijds. Af en toe ging de film op pauze en kwam er een onderzoeker de ruimte binnen met een taak. De proefpersonen werden verzocht om die uit te voeren, en aan te geven hoe ze zich daarbij voelden. Die taken waren behoorlijk walgelijk. Zo moesten ze onder andere gebruikt wc-papier uit een potje halen en weer terugstoppen, een gebruikte tampon weggooien, een naald in een koeienoog steken en een T-shirt dat een pedofiel had gedragen bij een verkrachting knuffelen.

In werkelijkheid was het een schoon T-shirt, zat er op het wc-papier ontbijtkoek en op de tampon rode inkt. Het verzinnen van walgelijke dingen was geen probleem voor de onderzoekers. ‘Er zijn vragenlijsten waarop mensen aan kunnen geven wat ze walgelijk vinden. Er zijn verschillende categorieën: bedorven voedsel, lichaamsvocht, maar ook meer morele walging.’

De proefpersonen konden weigeren de taken uit te voeren. Soms deden ze dat ook. ‘Maar er hangt geen giechelige sfeer in zo’n laboratorium. Alles is heel serieus en zakelijk. We willen de omstandigheden hetzelfde houden om de resultaten niet te beïnvloeden.’
Zoals De Jong verwacht had, hadden de studentes die een seksfilm keken minder moeite met het uitvoeren van de vieze taken dan de studentes die een andere film te zien kregen. Ook waren ze minder geneigd om de taken te weigeren.

Conceptuele heroriëntatie

Door seksuele opwinding wordt onze walging dus onderdrukt. Het zou kunnen dat dit niet gebeurt bij vrouwen die last hebben van seksuele stoornissen. Hier gaat het onderzoek van de psychologen verder. De Jong: ‘We willen onderzoeken wat er precies gebeurt bij vrouwen met problemen. Worden ze minder snel opgewonden, waardoor ze te veel walgen om seks te hebben, of hebben ze meer opwinding nodig om de walging te onderdrukken? Ook willen we de lichamelijke reacties op de emotie walging onderzoeken. Iets walgelijks roept een directe neiging tot vermijden op. Die eerste, onbewuste reactie hebben we nu niet onderzocht: vrouwen konden nadenken over hun reactie. We vragen ons af of die eerste vermijdneiging ook onderdrukt wordt door seksuele opwinding.’

Vrouwen die bewust of onbewust walgen van seks kunnen met hulp van een therapeut leren om die emotie te verminderen. Ze krijgen bijvoorbeeld huiswerkopdrachten om steeds meer aan seks en alles wat daar bij komt kijken, te wennen.

Wie snel ergens van walgt kan er ook het beste aan proberen te wennen, zegt De Jong. ‘Walging kan verminderd worden door conceptuele heroriëntatie. Je kunt jezelf proberen aan te leren dat een spin geen eng monster is, maar een teer beestje. Maar je moet toch vooral langdurig contact houden met hetgeen waar je van walgt en ervaren dat er niets ergs gebeurt. Dat is lastig, want veel zaken waar we van walgen herbergen gevaren die we niet kunnen zien. Het gevaar van ziekteverwekkers in poep of lichaamssap is niet direct zichtbaar. Daarom is walging ook een nuttige emotie: we vermijden deze dingen omdat ze gevaarlijk kunnen zijn. Je daaroverheen zetten is lastig.’

Factcheckers
Donderdag 13 februari, Nederland 3, 20.55-21.35 uur