Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

Boos boze burgers

In hoeverre beïnvloeden emoties de politieke opvattingen van mensen? Onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam en Universiteit Utrecht zoeken het uit op Lowlands!

‘Migratie doet de criminaliteit in Amerika stijgen’, zegt Donald Trump.
‘Dat mensen zo’n afgrijselijke man sympathiek vinden’, zegt de anti-Trump-supporter.
‘De criminaliteit in Amerika is jaar na jaar juist gedaald’, zegt een veiligheidsexpert.
‘Die hoort natuurlijk weer bij het politieke establishment’, zegt de Trump-aanhanger.

Het is slechts één voorbeeldje van een gepolariseerd politiek debat waarin kiezers uitspraken op hun instinct neigen te beoordelen in plaats van op de inhoud. En ook in Nederland komt het vaak voor. Denk bijvoorbeeld aan de discussie over Zwarte Piet of over migratie. Bert Bakker, Gijs Schumacher (beiden Universiteit van Amsterdam) en Matthijs Rooduijn (Universiteit Utrecht) doen in dat opzicht een interessant experiment op Lowlands. Ze willen onderzoeken hoe sterk die politieke emoties bij burgers spelen.

Gevoel bij politiek: onderschat of overschat?

Volgens Bert Bakker is het onderzoek erg relevant voor onze huidige tijd. ‘Opiniemakers en politici vertellen vaak dat kiezers tegenwoordig bang, boos of teleurgesteld zijn en zich bij het vormen van hun standpunten laten leiden door onderbuikgevoelens. Maar is dat wel zo? Zijn die gevoelens bij mensen zo overheersend dat zij niet meer in staat zijn om op basis van andere informatie en standpunten van mening te veranderen? Daar zijn we heel geïnteresseerd in.’

Wat mogen de Lowlands-bezoekers dan verwachten? Bakker: ‘We zullen onze proefpersonen eerst over hun politieke kennis en opinies over vier politieke thema’s bevragen. Daarna laten we ze naar videobeelden kijken waarop een stemacteur zijn duidelijke mening heeft ingesproken. Dat standpunt kan voor of tegen de mening van de proefpersoon zijn. De gevoelens die de proefpersonen hierbij krijgen controleren we door met fysiologische apparatuur naar de hartslag, transpiratie van de vingertoppen en de samentrekking van de gezichtsspieren te kijken. Na het filmpje krijgen ze nogmaals een vragenlijst waardoor we kunnen merken of hun standpunten zijn gewijzigd of juist bevestigd.’

Maar zo’n experimenten zijn toch al eens uitgevoerd? Mensen met een sterke politieke overtuiging kun je veel moeilijker van mening laten veranderen dan mensen die nog onbeslist zijn. Waarom is dit dan nog zo nodig? ‘Omdat we juist geïnteresseerd zijn in het exacte tijdstip waarop mensen hun oordeel over de uitspraken in het filmpje zullen vormen,’ zegt Bakker. ‘Als mensen al meteen sterk emotioneel reageren op uitspraken waar ze het niet mee eens zijn en achteraf nog meer argumenten verzinnen om tegen te zijn, dan is de onderbuik misschien nog meer een bepalende factor dan we eerst dachten.’

Lowlands Alpha tent

Onderzoek op festival: moeilijker maar voordelig

En waarom juist op Lowlands? Is de klassieke manier van een lab met studenten niet beter in plaats van een festival? ‘Eigenlijk willen we beiden graag doen’, zegt Bakker. ‘In een lab hebben we iets meer controle, maar is het vaak moeilijker om een grote groep proefpersonen te vinden en niet alle studenten hebben een sterke politieke overtuiging. Op Lowlands hebben we de kans om juist zo veel mogelijk proefpersonen te verzamelen.’

Ook het gebrek aan een controlegroep tijdens het experiment (mensen die bijvoorbeeld een onschuldig cartoonfilmpje kijken) lijkt opmerkelijk, maar de onderzoekers beweren genoeg voorzorgen te hebben genomen hiertegen. Bakker: ‘Die controlegroep hebben we zeker overwogen, maar de literatuur vertelt ons dat we deze beperking evengoed op een andere manier kunnen oplossen. Verder hebben we verschillende controlemechanismes ingeschakeld om ruis te filteren. Zo worden mensen op hun alcoholpercentage getest om dronken personen uit te sluiten.’

Interessant is ook dat Lowlands-bezoekers doorgaans bekend staan als ‘progressieve’ persoonlijkheden. Mochten zij dus sterke onderbuikgevoelens blijken te hebben dan kun je dat niet enkel de PVV-stemmers meer verwijten. Het UvA-onderzoek is dus niet louter een promostunt of een excuus om andere optredens bij te wonen. Bakker: ‘Natuurlijk zullen we hier en daar een optreden meepikken, maar het optreden dat het langst zal duren is dat van ons (lacht). Wij staan er elke dag tussen 12 en 8. Iedereen is welkom’.

Vandaag tussen 16.00 en 17 uur zal Bakker in Nieuws en Co (Radio 1) het Lowlands-onderzoek verder toelichten.

Ontdek meer in de special