Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Amazonewoud

Het Amazonewoud is helemaal niet zo onaangeroerd als je zou denken. Duizenden jaren menselijke beschaving hebben het gebied blijvend beïnvloed. Cacao, paranoot en andere voor mensen nuttige bomen komen veel meer voor dan soorten waar wij minder aan hebben. Dat blijkt uit een imposante studie die vandaag in Science verschijnt.

De uitgestrekte bossen in het Amazonegebied zien we vaak als ongerept. Natuur zoals natuur bedoeld is. Niet beroerd door mensenhanden. Aan die romantische illusie komt nu definitief een eind. Al lang voordat de eerste Portugezen en Spanjaarden er voet aan wal zetten, leefden er mensen in het gebied. Ze kapten stukken bos om er voor hen nuttige soorten terug te planten, selecteerden bomen op bijvoorbeeld de grootte van hun vruchten, namen de zaden mee als ze verhuisden. Deze domesticatie van bomen gaat in het Amazonewoud al 8.000 jaar terug en heeft het gebied blijvend veranderd. Dat blijkt uit een studie van de Nederlandse bioloog Hans ter Steege en een grote groep collega’s.

Hans ter Steege in De Kennis van Nu.

Soortensamenstelling

In het Amazonewoud worden al ruim tachtig jaar fanatiek bomen in kaart gebracht. Het gaat om tellingen van het aantal soorten en individuen op stukjes bos van een hectare. Dit monnikenwerk resulteert al jaren in publicaties in toonaangevende wetenschappelijke tijdschriften. Zo verscheen in 2013 in Science de schatting dat het Amazonegebied 16.000 boomsoorten bevat en maakten Ter Steege en collega’s in 2015 in Science Advances bekend dat de helft van de bomen in het Amazonegebied bedreigd is. In het nieuwste artikel nemen Ter Steege en collega’s de verspreiding van gedomesticeerde boomsoorten als paranoten, cacao en cashewnoten onder de loep.

Op de 1.170 onderzochte stukjes bos van een hectare staan 16.000 verschillende soorten bomen. 85 hiervan zijn door de mens gedomesticeerd. In het bos zijn 227 soorten dominant aanwezig, 20 daarvan zijn gedomesticeerd. Terwijl van alle boomsoorten slechts 1,4 procent dominant is, is dat van de gedomesticeerde soorten bijna een kwart. Aanzienlijk meer dus. De voor mensen nuttige soorten zijn bovendien meer wijdverspreid over het gebied. Van de dominante gedomesticeerde soorten komt 70 procent in alle delen van het Amazonewoud voor. Dat geldt slechts voor 47 procent van de niet-gedomesticeerde soorten.

cacao

Archeologische vindplaatsen

Ook legde Ter Steege de gegevens van de bomen naast die van archeologische vindplaatsen en voor de mens begaanbare rivieren. Overal in het Amazonewoud zijn resten te vinden van dorpjes, terpen, dammetjes, terrassen, verhoogde velden en rotstekeningen. In bossen die dichter bij deze menselijke sporen liggen, staan aanzienlijk meer boomsoorten die nuttig zijn voor de mens. Verder weg van deze plekken neemt het aantal nuttige boomsoorten af. Het gaat zelfs zo ver dat aan de hand van gedomesticeerde boomsoorten te voorspellen is waar archeologische vindplaatsen te verwachten zijn.

In de afgelopen driehonderd jaar hebben onder meer de Spanjaarden en Portugezen flink huisgehouden in het Amazonegebied en daarmee de bossen flink beïnvloed. Maar het is niet zo dat de eerste Europese ontdekkingsreizigers een onaangetaste wildernis betraden. De soortensamenstelling van het bos was al stevig beïnvloed door duizenden jaren menselijk ingrijpen. Als je de ecologie van het Amazonewoud wilt begrijpen, kun je niet om die invloed van oude menselijke beschavingen heen, luidt de conclusie van Ter Stege en collega’s.

Beluister hier een gesprek met Ter Steege in radioprogramma Nieuws en Co.

C. Levis et al. Persistent effects of pre-Columbian plant domestication on Amazonian forest composition. Science, 2 maart 2017.