Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Moerasgas hielp ijstijd beëindigen
Waardoor kwam een kleine twaalfduizend jaar geleden de laatste IJstijd ten einde? Methaan uit wetlands gaf niet de eerste zet, maar krijgt nu wel een groot deel van de schuld aan de opwarming in de schoenen geschoven.

Nederland heeft nog voor een jaar of twintig aardgas in de grond zitten, maar wereldwijd is het spul nog lang niet op. Alleen al in een soort onderzeese ijspakketten, de zogenoemde clathraten, ligt nog zo’n vijf- à tienduizend miljard ton koolstof vastgelegd.

Allemaal in de vorm van CH4, waar uw CV-ketel op zou kunnen branden. Maar het is ook een broeikasgas, honderden keren sterker dan het gevreesde CO2 – gelukkig wordt het in enkele tientallen jaren omgezet in CO2. Daarom geldt dat methaan 72 keer zo sterk werkt als CO2 als je naar een periode van 20 jaar kijkt, of 20 keer zo sterk als je naar een periode van honderd jaar kijkt.

Maar goed. Als maar een tiende van het methaan uit de clathraten plotseling in de lucht terecht zou komen, staat dat voor het klimaat gelijk aan een vertienvoudiging van het CO2-gehalte, schrijven Vasilii Petrenko en collega’s deze week in Science. Een ramp zonder weerga dus. Is dat een realistisch scenario?

Abrupt

Die vraag proberen wetenschappers ondermeer te beantwoorden door te kijken naar de gebeurtenissen van 11.600 jaar geleden, toen de laatste IJstijd abrupt eindigde. Er verscheen opeens enorm veel methaan in de atmosfeer, tegen de 65 miljoen ton per jaar. De vraag is waar dat vandaan kwam.

Het internationale team waarvan Petrenko deel uitmaakte, heeft zich over deze kwestie gebogen. En met succes. Na het verwerken van ettelijke blokken Groenlands landijs wijzen ze niet de clathraten, maar wetlands aan als belangrijkste bronnen van het methaan. Eerder onderzoek gaf juist het onderzeese gas de schuld.

Ze danken die kennis aan luchtbelletjes in het ijs, die precies zijn ontstaan toen de IJstijd ten einde liep. Daarin zaten minieme beetjes methaan, die ze hebben onderzocht. Uit iedere duizend kilo ijs kwam ongeveer 20 microgram methaan, 0,000020 gram dus.

Kosmische straling

In een heel klein deel daarvan, een paar honderd moleculen per miljard, zat geen gewoon koolstofatoom, maar koolstof-14. Dat is een vorm van koolstof die hoog in de atmosfeer ontstaat door kosmische straling, en vervolgens vervalt tot stikstof-14, met een halfwaardetijd van 5736 jaar.

In de onderzeese clathraten zit geen koolstof-14, omdat het methaan daar al miljoenen jaren opgesloten is geweest. Zou de toename van methaan in de atmosfeer daar vandaan zijn gekomen, dan had er een stuk minder koolstof-14 in het ijs moeten zitten. Niet niets, want de kosmische straling die het spul produceert, treft ook het ijs.

Enfin, na corrigerende berekeningen bleek dat het methaan voor het grootste deel ‘vers’ moet zijn geweest en dus niet uit de clathraten kan zijn gekomen. De enige logische bron die dan overblijft, zijn de wetlands van de wereld. Met name de gebieden die in de ijstijd nog bevroren waren.

Opluchting

Is dat goed nieuws of slecht nieuws? Dat valt nog te bezien. Je kunt het een opluchting noemen dat de gigantische methaanvoorraden op de zeebodem blijkbaar niet zo makkelijk de lucht in gaan als werd gevreesd - maar bedenk wel dat het nu veel warmer is dan toen de laatste ijstijd eindigde.

Of je kunt het zien als een bewijs dat de moerassen van de wereld heel veel methaan kunnen gaan uitstoten zodra ze opwarmen. Iets wat de laatste jaren ook blijkt te gebeuren. Klimaatdeskundigen kijken met bezorgde blikken naar Siberië, waar steeds meer methaan het luchtruim kiest.

Of dit het begin van een klimaatomslag is, waarbij de natuur zelf veel extra broeikasgassen gaat produceren, zal de komende decennia blijken. Als dat zo is, zullen de scenario’s van het internationale klimaatpanel IPCC als veel te rooskleurig van de hand worden gedaan. Daarin is namelijk geen rekening gehouden met zo’n dramatische omslag.

Elmar Veerman

Vasilii V. Petrenko e.a.: ‘14CH4 Measurements in Greenland ice: investigating last glacial termination CH4 sources’, Science, 24 april 2009