Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
kerncentrales

Kernenergie was nooit echt dé energiebron van Nederland. Toch waren we voor de Tweede Wereldoorlog één van de voorlopers op het gebied van kernenergie. Daarna heeft ruim 10.000 kilo uraniumoxide vijf jaar liggen verstoffen in een kelder van de TU Delft. Gelukkig wist de Duitse bezetter van niets.

In 1939 had Nederland serieuze ambities om met kernenergie aan de slag te gaan. De Nederlandse regering kocht in dit jaar 10.000 kilogram uranium. Dit deed zij naar aanleiding van een brief van natuurkundige Wander de Haas. Hij schreef over de Duitse vorderingen op het gebied van kernsplijting en de mogelijke ontwikkeling van Duitse kernwapens. Hiermee overtuigde hij de toenmalige minister-president Colijn om enkele tonnen uranium aan te schaffen. Zodoende konden de Haas en zijn collega’s de mogelijkheden van kernenergie bestuderen. Maar voordat het tot studie kwam moest het uranium eerst nog een flinke weg afleggen.

Yellowcake

Nederland was destijds nog niet betrokken bij de oorlog en de regering wilde dat graag zo houden. Om niet op te vallen werd het uranium via een glasfabriek besteld. Uranium was toen namelijk vooral bekend als kleurmiddel voor glas en keramiek. Het heeft een gele kleur waarmee je keramiek en glaswerk een unieke glans kan geven. Aan deze gele kleur heeft uranium de bijnaam yellowcake te danken.

Het uranium kwam uit Belgisch Congo via Antwerpen naar Nederland. Eerst werd het in Leiden onderzocht en vlak voor de oorlog belandde het restant uranium in een kelder van het universiteitsgebouw ‘Rode Scheikunde’ – nu het hoofdgebouw van de TU Delft.

Het universiteitsgebouw Rode Scheikunde was ooit bedoeld als een nieuw en ambitieus universiteitsgebouw voor de TU Delft. Maar door een tekort aan geld kwam het nooit echt van de grond. In de jaren 30 was het gebouw nog niet af en verviel het al snel tot een rommelhok zonder duidelijk doel. Rijksoverheidsdiensten maakten gebruik van de ruimte en dumpten er hun rommel. Zo belandden er onder andere 5.000 kilogram stro, overtollig meubilair én tweehonderd houten vaten met daarin het uranium. Niet de meest logische plek voor uranium zou je denken en het is misschien nog wel gevaarlijk ook. Dat viel wel mee, omdat yellowcake namelijk nog niet radioactief is. Om het in een kerncentrale of als kernbom te gebruiken, moet je het eerst verrijken.

Interesse van de Duitsers

Hoewel de Nederlandse regering van het universiteitsgebouw een rommelhok maakten, was er één partij die wel interesse had in het gebouw: Nazi-Duitsland. De Duitsers dachten dat het gebouw mogelijk een militaire functie had. Tijdens een proefvlucht van de beroemde zeppelin LZ129 ‘Hindenburg’ vlogen ze er al met spionageapparatuur overheen. Toen bleek dat het gebouw geen militaire functie had, verloren ze hun interesse. Van de vaten met uranium hadden ze geen idee.

De oorlog brak uit, Nederland raakte bezet en de Duitsers gingen het gebouw als opslag gebruiken en stalden er hun artilleriegranaten. Ze hadden nog steeds geen flauw vermoeden van de yellowcake die onberoerd in de kelder lag. Mogelijk hielden de balen met stro of het inmiddels gedeeltelijk onderlopen van de kelder ze af van het napluizen van de rommel. Al die tijd zaten de Duitsers op een hele hoop materiaal voor een potentiële kernbom. Ironische gedachte dat het ze uiteindelijk niet lukte om een kernbom te maken.

Opzetten Nederlands kernprogramma

Na de bevrijding van Nederland lag het uranium nog steeds op dezelfde plek. De Amerikanen die zeker geïnteresseerd zouden zijn in het materiaal, wisten van niks. Diezelfde zomer gooiden ze twee kernbommen op Japan en maakten daarmee een einde aan de oorlog.

Uiteindelijk kreeg het Nederlandse uranium een vreedzame bestemming. De overheid zette met dit uranium het eerste Nederlandse kernprogramma op met als doel het opwekken van energie. Samen met Noorwegen bouwde Nederland een eerste proefreactor. In de twee decennia die volgden, boekten ze veel vorderingen en de eerste Nederlandse kerncentrale was op 26 maart 1969 een feit.

Bronnen:

Archieven Kernenergie in Nederland

Artikel ‘Terugblik: Wonderlijke avonturen in een miljonairsdroom’ in de Delft Integraal 2006

Ontdek meer in de special