Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu / Focus en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Kinderen computer

Kinderen en adolescenten bewegen te weinig. In plaats van buiten te rennen en te springen, zitten ze binnen achter het scherm van telefoon, tablet of televisie. Dat resulteert in minder sterke botten. Op latere leeftijd gaat hen dat opbreken, vrezen experts. Ze zullen eerder met osteoporose te maken krijgen en daardoor sneller en vaker een botbreuk oplopen.

Kijk donderdag 24 november naar De Kennis van Nu: oplossing broze botten komt uit Urk 19:20 op NPO 2

Vaststellen hoeveel kinderen bewegen en of dat door de jaren heen meer of minder wordt, is lastig. Toch laten de meeste studies zien dat kinderen minder zijn gaan bewegen (waaronder deze recent verschenen studie). Dat wordt vooral toegeschreven aan het feit dat kinderen vaker naar school worden gebracht, wat betekent dat ze minder fietsen en lopen. Bovendien heeft de opkomst van eerst televisie, later computers, tablets en smartphones een steentje bijgedragen aan een fysiek minder actieve jeugd. Kinderen zitten meer binnen in plaats van dat ze buitenspelen. Al met al voldoet slechts een derde van de kinderen aan de normen die zijn gesteld voor beweging. Vooral adolescenten bewegen veel te weinig.

Zwakke botten

Bij gebrek aan beweging wordt al snel gedacht aan overgewicht en obesitas. Dat is terecht, want in de afgelopen decennia zijn overgewicht en obesitas flink toegenomen. In 1980 was 5,1 procent van de Nederlandse jongens en 7,2 procent van de meisjes te dik. In 2010 lagen die percentages op 13,3 en 14,9 procent. En dat heeft grote gevolgen voor hun gezondheid nu en wanneer ze volwassen zijn.

Te dik worden is echter niet het enige probleem van te weinig bewegen. Inactiviteit heeft ook ernstige gevolgen voor de ontwikkeling van de botten. ‘Dat wordt onvoldoende belicht,’ zegt Carola Zillikens, internist-endocrinoloog aan het Erasmus MC Rotterdam. Ook kinderen die niet te dik zijn, krijgen minder sterke botten als ze weinig bewegen. Naast genetische factoren bepalen namelijk ook de voeding, de hoeveelheid zon en beweging hoe sterk botten uiteindelijk worden. ‘Bot breekt af als je niet beweegt,’ zegt Jenneke Klein-Nulend, hoogleraar celbiologie aan het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam. Ze is gespecialiseerd in de biologie van het bot. ‘Belast je bot niet, dan krijg je minder sterke botten.’

Aanmaak en afbraak van bot

Bot wordt voortdurend afgebroken en aangemaakt. Dat voorkomt materiaalmoeheid en houdt het bot sterk. Het proces wordt geregeld door botcellen, genaamd osteocyten, die omgeven worden door vloeistof en een netwerk vormen door het hele bot. Wordt het bot belast, dan nemen de osteocyten een kleine vloeistofstroom waar en zetten ze osteoblasten aan tot botvorming. Bij gebrek aan beweging zetten ze juist osteoclasten aan tot botafbraak. Omdat de osteocyten ín het bot zitten, zijn ze lastig te bestuderen. Het precieze mechanisme moet dan ook nog opgehelderd worden. ‘De rol van belasting van het bot heeft lang weinig aandacht gehad, maar is nu hot in de botwereld,’ vertelt Klein-Nulend.

Belasting van de botten is tijdens het hele leven belangrijk om ervoor te zorgen dat de sterkte van het bot aangepast is aan de belasting. Het zorgt er bijvoorbeeld voor dat het bot in de voorkeursarm van tennisspelers dikker is dan in de andere arm. Dat effect is het sterkst als de tennisser vóór de puberteit is gestart. Astronauten die een half jaar in de ruimte verblijven en niet aan zwaartekracht zijn blootgesteld, verliezen 10 procent van hun botmassa.

Vooral voor en tijdens de puberteit heeft belasting ook invloed op hoe sterk het skelet uiteindelijk wordt. In deze periode groeien de botten en worden steeds zwaarder. Het lichaam blijft bot opbouwen en rond de 35 wordt de piekbotmassa bereikt. Op dit moment heeft het bot de hoogste dichtheid. Hierna neemt de dichtheid langzaam af. Vanaf een jaar of 50 gaat het sneller en dit kan leiden tot osteoporose (in de volksmond: botontkalking); het bot wordt poreuzer. Bij vrouwen wordt dit proces nog versneld tijdens de overgang en zij hebben er dan ook veel vaker last van. Ouderen worden er langzaam krommer van en het kan leiden tot meer botbreuken.

Tekst loopt door onder afbeelding.

botten lopen

Adolecenten krijgen vaak niet de juiste voeding

‘Hoe hoger de piekbotmassa, hoe beter,’ zegt Klein-Nulend. Als er meer bot is wanneer het verval inzet, zullen klachten later optreden, is de gedachte. Is de piekbotmassa eenmaal bereikt, dan moet je het daarmee doen. Dat maakt het gebrek aan lichaamsbeweging bij kinderen ronduit zorgwekkend. Bijkomend probleem is dat ook vitamine D belangrijk is voor de botaanmaak. Kinderen die minder buitenspelen, krijgen minder zon en maken zo minder vitamine D aan.

Annemieke Boot, kinderarts-endocrinoloog, ziet naast het gebrek aan beweging een probleem in de voeding. En dan vooral bij adolescenten. ‘Op de basisschool drinken kinderen nog melk, maar op de middelbare school is de melkconsumptie een stuk minder,’ zegt Boot. ‘Ze drinken meer cola. Dat zie je vooral bij meisjes. Je hebt dan juist zuivelproducten nodig voor de groeispurt.’ Boot krijgt kinderen doorverwezen die meerdere keren botten hebben gebroken wat vaak komt door verkeerde voeding en een gebrek aan vitamine D.

Voorkomen van osteoporose

Osteoporose is nu een typische ouderdomskwaal. Dat zal in de toekomst veranderen. Klein-Nulend,  Zillikens en Boot maken zich zorgen. ‘Het ligt in de lijn der verwachting dat mensen eerder en vaker iets zullen breken,’ zegt Zillikens. En dat kan resulteren in een flinke kostenstijging. Op dit moment hebben bijna 450.000 mensen osteoporose (dit is het aantal geregistreerde patiënten, het werkelijke aantal ligt aanzienlijk hoger) en bedragen de jaarlijkse kosten 257 miljoen euro. Heupfracturen, vaak een gevolg van osteoporose, kosten jaarlijks 472 miljoen euro. Bovendien zal het persoonlijk leed aanzienlijk toenemen. De laatste decennia van je leven met zwakke botten rondlopen is natuurlijk geen pretje. Wat precies de schaal en aard van de problemen gaat zijn, is echter nog moeilijk te zeggen. ‘Het is nu nog niet bewezen dat de effecten van minder bewegen in de jeugd uiteindelijk zullen leiden tot meer botbreuken op oudere leeftijd,’ zegt Zillikens. ‘Het is wel zeer aannemelijk dat dit het geval is.’

Wat je als ouder kunt doen om osteoporose bij je kinderen te voorkomen? ‘Het is van belang dat ouders erop toezien dat hun kinderen gezond opgroeien,’ zegt Zillikens. ‘Ze moeten voldoende zuivel of andere voedingsmiddelen met calcium en vitamine D binnenkrijgen, voldoende lichaamsbeweging krijgen, niet roken en geen alcohol drinken.’ Komt het op het bewegen aan, dan gaat het er vooral om dat er kracht op de botten komt te staan. Daarmee is rennen en springen effectiever dan wandelen of zwemmen.

Ontdek meer in de special