Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Angstig vrouwengezicht

Een groep Japanse, Amerikaanse en Engelse wetenschappers heeft een nieuwe methode ontwikkeld tegen angststoornissen, vooral gericht op fobieën en post-traumatische stress-stoornis (PTSS). De nieuwe methode is gebaseerd op een onbewuste training van het brein.

Angststoornissen zijn de meest voorkomende geestelijke stoornissen: ongeveer zeven procent van alle mensen heeft er last van. Bij bestaande therapieën, zoals cognitieve gedragstherapie, virtual reality-therapie en EMDR, is de patiënt altijd bewust bezig met het onderwerp van zijn angst. Bij iemand met een spinnenfobie is dat de spin, bij een militair met PTSS kan dat een beschieting zijn. Die bewuste confrontatie is vaak pijnlijk en dat is ook de reden dat veertig procent van de patiënten die met cognitieve gedragstherapie tegen PTSS wordt behandeld afhaakt.

Daarom vroegen de onderzoekers zich in deze nieuwe studie af: kunnen we die angst niet onbewust reduceren, dus zonder dat mensen bewust bezig zijn met het object van hun fobie? Dat blijkt te kunnen. De onderzoekers publiceerden hun resultaten deze week in Nature Human Behaviour.

Het patroon van een angstreactie

De onderzoekers werkten met zeventien gezonde vrijwilligers. Terwijl de proefpersonen in een fMRI-hersenscanner lagen, kregen ze een serie van veertig plaatjes te zien. Bij enkele van deze plaatjes kregen ze tegelijk een lichte elektrische schok toegediend. Het brein associeert dan automatisch het specifieke plaatje waarnaar ze keken met die vervelende schok. Zo kregen ze een lichte angst aangeleerd voor wat er op het plaatje te zien is.

Daarnaast ontwikkelden de onderzoekers slimme software die het patroon van de hersenactiviteit herkent, die bij een proefpersoon optreedt die zo’n angstige reactie krijgt aangeleerd. Deze software gebruiken de onderzoekers om een catalogus te ontwikkelen van welk specifiek patroon van hersenactivatie hoort bij welke specifieke angst. Naast het ontwikkelen van een nieuwe therapie is het ontwikkelen van deze catalogus een belangrijk doel van de wetenschappers.

Iemand van zijn angst afhelpen zonder dat deze zich daarvan bewust is

Iemand van zijn angst afhelpen zonder dat deze zich daarvan bewust is

Er is hoop op een nieuwe therapie tegen angststoornissen. Wetenschappers zijn er in geslaagd om mensen van een angst af te helpen door een onbewuste training van het brein. Hoe dat werkt horen we van wetenschapsjournalist Bennie Mols in het radioprogramma Nieuws en Co.

Een beloning voor een angstige gedachte

In de drie dagen na het aanleren van de angst, kwamen de proefpersonen elke dag terug naar het lab en werden ze wederom de hersenscanner ingeschoven. Deze keer hoefden ze niets speciaals te doen, gewoon rustig in de scanner liggen. Alleen is het brein nooit geheel in rust. De scanner registreerde nu dat af een toe de angstige herinnering weer naar boven kwam, terwijl de proefpersonen zich dat niet bewust waren. De proefpersonen wisten ook niet wat het doel was van dit deel van het experiment.

Wanneer de onderzoekers zagen dat de hersenscanner een lichte angst detecteerde, kregen de proefpersonen een beloning in de vorm van een klein geldbedrag. Hierbij is het achterliggend idee dat beloningen zouden kunnen werken om de angst terug te dringen. Immers, het brein gaat iets negatiefs (het angstige gevoel) associëren met iets positiefs (de beloning).

Blijven de angsten op lange termijn ook weg?

Drie sessies van een uur bleken voldoende om het brein te herprogrammeren: een plaatje van bijvoorbeeld een spin, dat eerst werd gekoppeld aan de angst voor een schokje, werd nu gekoppeld aan iets positiefs. Plaatjes die wel gekoppeld werden aan angst via zo’n schokje, maar waarvan de angst niet werd overschreven door een beloning, bleven wel angst opwekken.

Grote vraag is of deze onbewuste breintraining ook werkt bij patiënten met een fobie of PTSS. Bij hen is de angst veel groter dan de angst die bij de proefpersonen kunstmatig werd opgewekt. Daarnaast weet iemand die hulp zoekt bij zijn fobie of PTSS precies waarvoor hij wordt behandeld, terwijl de gezonde proefpersonen helemaal niet wisten dat ze een beloning kregen om daarmee een lichte angst de kop in te drukken. Ten slotte is de vraag hoe lang de angstreductie door onbewuste breintraining stand houdt. Blijven de angsten ook op de lange termijn weg, of komen ze na een paar weken weer terug?

Vooralsnog is de onbewuste breintraining een elegant proof-of-concept-experiment dat de weg opent naar een hele nieuwe aanpak van angststoornissen: Decoded Neurofeedback, zoals de therapie is gedoopt.

Bron: Ai Koizumi et al. Fear reduction without fear through reinforcement of neural activity that bypasses conscious exposure. Nature Human Behaviour, 21 november 2016