Zandwinning in Laos

Massaal gebruik van zand voor de bouw is problematisch, maar deze materie is nauwelijks in kaart gebracht. Wetenschappers trekken daarom aan de bel en willen meer aandacht voor de gevolgen van zandwinning.

Zand ligt overal voor het oprapen. En dat is maar goed ook, want zand heeft tal van onmisbare toepassingen. Zo is zand een essentiële grondstof voor computerchips, maar het overgrote deel wordt ingezet in de bouw, voornamelijk voor de productie van glas en beton. En mede daardoor neemt de vraag wereldwijd sterk toe, omdat de wereldbevolking hard groeit en steeds meer mensen in steden gaan wonen. Een land waar al deze ontwikkelingen op grote schaal samenkomen is China. De recente bouwwoede in China wordt goed gevat in onderstaande grafiek van het gebruik van cement (samen met zand een essentieel ingrediënt van beton):

Maar overal ter wereld is zand een veelgebruikt materiaal. In Nederland winnen we veel zand voor het verstevigen van de kustlijn en het creëren van nieuw land. En ook het sterk opkomende fracking naar schaliegas en -olie verbruikt veel zand. De winning van deze ogenschijnlijk onuitputtelijke grondstof loopt echter tegen natuurlijke grenzen aan en levert allerlei problemen op, waarschuwt een groep onderzoekers in het wetenschappelijk tijdschrift Science nu.

Problemen van zandwinning

Want wat je misschien niet zou verwachten: zand kan opraken. Wie aan zand denkt, denkt al gauw aan de oneindige zandlandschappen van de grote woestijnen in de wereld. Maar woestijnzand is doorgaans ongeschikt als bouwmateriaal omdat het te glad is gepolijst door de wind. Daardoor blijft zandwinning voornamelijk beperkt tot kuststroken, rivierbeddingen en de zeebodem. En met de steeds toenemende vraag naar zand is het onduidelijk of de huidige productiecapaciteit vol te houden is, schrijven de onderzoekers.

Er komen ook andere problemen om de hoek kijken, omdat de watergebieden waar zand wordt gewonnen vaak kwetsbare ecosystemen zijn. Het ophalen van zand vernietigt daar koralen en zeegrassen, waardoor de habitat van veel diersoorten verstoord raakt. Ook is er het risico van het verspreiden van invasieve soorten door het transporteren van dit bodemzand.

Consequenties voor menselijke gemeenschappen

De zandwinning bij stranden en kustgebieden creëert ook extra risico’s voor de inwoners van deze gebieden. Het verzwakt de weerbarstigheid van deze gebieden tegen overstromingen en stormen, waarschuwen de onderzoekers, en drinkwatervoorraden en akkergronden raken soms vervuild met zout water. Tot slot zorgt de combinatie van moeilijke bescherming van zandgronden en de toegenomen vraag en vraagprijs ervoor dat criminele bendes in landen als Italië en India illegaal zand afgraven.

Al deze problemen, zo stellen de onderzoekers nu, vragen om een gerichte internationale coördinatie in het bestuderen en reguleren van zandwinning. Want ons gebruik van zand lijkt in alle genoemde opzichten niet duurzaam te zijn en de creatie van nieuw zand door natuurlijke processen gaat erg langzaam. Al met al stof tot nadenken.