Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

moslims%20bidden

Naar een bedevaartsoord, de biechtstoel op of een rituele dans doen. Mensen die religieus zijn kunnen beter omgaan met pijn. Zij kunnen hun verhaal kwijt en krijgen aandacht: dat verlicht pijn. Ook activeert een afbeelding van de Heilige maagd Maria een gedeelte in het brein dat pijn onderdrukt.

Jaarlijks reizen miljoenen zieke pelgrims af naar bedevaartsoort Lourdes, hopend op een wonderlijke genezing. Terwijl ze lotgenoten ontmoeten, drinken zij het heilige water en bidden zij samen. Velen verklaren dat de pijn hierna verlicht is, enkelen staan zelfs op uit hun rolstoel.

Lourdes holy water

Het heilig water drinken in Lourdes

Niet alleen katholieken hebben baat bij hun religie om pijnklachten te verminderen. Afro-Surinaamse Winti bezoeken vaak een traditioneel genezer, de obuman, om hulp te krijgen bij hun klachten en moslims bezoeken een imam.

Praten, aandacht en afleiding

Naast de succesverhalen van pelgrims verschijnen ook in verschillende onderzoeken verklaringen voor de verlichting die spiritualiteit brengt bij langdurige pijn. Medisch antropoloog Marjan Mensinga heeft een aantal verklaringen voor deze effectiviteit. Als sociaal psychiatrisch verpleegkundige ziet zij veel mensen van verschillende culturen met klachten rondlopen.

“Ik ben blij als patiënten gelovig zijn”, vertelt Mensinga. “Als een huisarts alles onderzocht heeft en geen verdere hulp kan bieden, gaan mensen verder zoeken. Na een biecht aan de pastoor of een rituele wassing bij een obuman is de pijn niet verdwenen, maar het geeft wel verlichting. Het is een placebo-achtig effect.”

Winti dans

Rituele winti dans

Ten eerste is het goed om erover te praten, verklaart Mensinga. Wanneer mensen het advies krijgen om naar een psycholoog te gaan voelt dit vaak als een grote drempel. Voor de gelovigen onder hen is het vaak een kleinere stap om naar een traditioneel genezer te gaan. “Het effect is eigenlijk hetzelfde. Je zet het gevoel van je af, je parkeert het als het ware bij een ander.”

Ten tweede heeft de pijn-verlichtende werking van religie te maken met aandacht en vertrouwen. Als niemand kan helpen, voelen mensen zich vaak niet serieus genomen. “Bij een spirituele of traditionele genezer staan ze vaak vol in de aandacht. Ze voelen zich dan serieus genomen, en dat geeft vertrouwen”, zegt Mensinga. Tijdens een bedevaart sta je er ook niet alleen voor. Met lotgenoten je leed delen helpt.

Bovengenoemd onderzoek bevestigt ook dat patiënten dankzij spirituele begeleiding de pijn beter een plek kunnen geven. Hoop, optimisme en sociale aandacht stimuleren mentale gezondheid. Hierdoor kunnen zij beter omgaan met pijn.

Ten derde merkt Mensinga dat het goed is om rituelen te hebben. Vaak krijgen mensen een opdracht of voorwerp mee naar huis. “Dit kan een gebedsrolletje zijn, een poppetje of de opdracht om vijf keer per dag te bidden.” Tijdens een rituele Winti wassing ben je niet bezig met je pijnklachten. Je vergeet het even. En opdrachten voor thuis geven ook de nodige afleiding.

Brein VLPFC

Het rode gebied is de ventrolaterale prefrontale cortex (rechts voor in je brein). Bij het zien van een religieuze afbeelding licht dit gebied op bij religieuze mensen. Ook wordt gedacht dat dit gebied verantwoordelijk is voor het onderdrukken van pijndrempels

Aandacht trekken

In een studie is met behulp van hersenscans een mogelijke verklaring gevonden voor het effect van deze afleiding. Het hersengebied dat verantwoordelijk is voor het onderdrukken van pijn (de ventrolaterale prefrontale cortex), wordt bij katholieken actiever als ze een afbeelding van de Heilige maagd Maria zien. De activatie van dit hersengebied zou kunnen verklaren waarom zij hogere pijnprikkels accepteren.

Een van de verklaringen van de onderzoekers is namelijk dat een prettige afbeelding de gedachten wegleidt van de pijn. Voor een katholiek is Maria een aantrekkelijk afbeelding, maar ze geven zelf ook aan in een soort meditatieve staat te komen. Of die afleiding komt door de kalmte die door de religieuze ervaring bereikt wordt of door de aandacht voor een fijn plaatje is niet helemaal helder. Het blijkt namelijk dat ook bij niet gelovigen een aantrekkelijke afbeelding (van bijvoorbeeld sport of erotiek) pijn-verlichtend werkt. Zolang de afbeelding maar genoeg aandacht trekt.

Of het nu een placebo-effect is of dat er daadwerkelijk hersendelen geactiveerd worden die pijn onderdrukken, “als het werkt dan werkt het”, aldus Mensinga.

Wil jij weten hoe hoog jouw pijndrempel is? Doe hier mee aan het GNO pijn en kom erachter of jij een gemiddelde Nederlandse pijndrempel hebt.

Ontdek meer in de special