De echolocatie van vleermuizen werkt niet optimaal bij vlakke, gladde objecten zoals ramen en gladde muren. Het verklaart waarom de beestjes vaak dood of gewond worden gevonden in de buurt van gebouwen.

Het navigatiesysteem van vleermuizen is best bijzonder. De beestjes maken geluid en vormen zich door de weerkaatsing van dit geluid een 3D-beeld van hun omgeving. Met deze ‘echolocatie’ kunnen ze in het donker objecten op hun pad ontwijken, maar ook potentiële prooien lokaliseren. Het systeem werkt in de natuur behoorlijk goed, maar in stedelijke gebieden hebben de vleermuizen een probleem: platte gebouwen.

Echo komt niet aan

Als een vleermuis onder een bepaalde hoek een vlak oppervlak nadert, zoals bijvoorbeeld een raam, dan kaatst het geluid dat de vleermuis produceert voor hem uit in plaats van dat het weer terug naar hem wordt gekaatst. Het lijkt voor hem dus alsof er niks is, waardoor het regelmatig voorkomt dat de vleermuis doorvliegt en toch geconfronteerd wordt met het raam, met alle gevolgen van dien. In de natuur komen verticale gladde oppervlakken amper voor. Bij onregelmatige oppervlakken wordt het geluid meerdere kanten op gekaatst en komt het vrijwel altijd aan bij de vleermuis.

Vleermuis schema 2

Vlakke oppervlakken in de natuur

Water, in de vorm van meren of rivieren, vormen wel horizontale gladde vlakken in de natuur. Tijdens de proeven legden de onderzoekers een metalen plaat horizontaal op de grond. Het blijkt dat als een vleermuis geen geluidssignalen meer teruggekaatst krijgt via het oppervlak onder hem, hij automatisch denkt dat daar dus water ligt. Tijdens de proeven doken enkele vleermuizen naar de metalen plaat toe om te drinken, maar kwamen thuis van een koude kermis en met een droge mond.

Monitoren van gevaarlijke plekken

De onderzoekers zeggen dat tijdens het onderzoek er geen vleermuizen gewond raakten, maar dat in een normale situatie de beestjes met een hogere snelheid aan komen vliegen. Dit maakt de kans dat ze gewond raken groter. Om een realistisch beeld te krijgen van fatale risico’s voor vleermuizen zouden gevaarlijke gebieden – met veel gebouwen die verticale gladde oppervlakken bevatten - beter gemonitord moeten worden. De onderzoekers vermoeden dat veel gevallen van botsende vleermuizen niet geteld worden omdat de gewonde vleermuizen worden opgepeuzeld door andere roofdieren of doordat ze gewond wegkruipen van de plek waar ze gebotst zijn.

Hoe vleermuizen jagen met behulp echolocatie zie je in dit filmpje van BBC Earth:

Bats hunting their prey - Top Bat - BBC