Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
proosten op het strand

Alcohol tijdens de zwangerschap geldt als slecht voor het ongeboren kind, maar een proef met een evenwichtsbalk laat het tegenovergestelde zien. Dat moet wel komen doordat matig drinkende moeders bij de elite horen, zeggen onderzoekers.

Te kleine hersenen, gezichtsafwijkingen, coördinatiestoornissen en een laag IQ: kinderen met het foetaal alcohol syndroom zijn veroordeeld tot een leven als achterblijver. De oorzaak is dat hun moeder te veel heeft gedronken toen ze zwanger was. Een schrikbeeld natuurlijk, en een ijzersterke reden om je tijdens de zwangerschap af te blijven van alle bier, wijn en sterke drank.

Dat is ook wat gezondheidsinstanties adviseren. Ze zeggen er liever niet bij dat uit onderzoek regelmatig blijkt dat de hersenen van kinderen van matig drinkende moeders zich juist een tikje beter ontwikkelen dan die van geheelonthoudsters.

‘In het algemeen ging een hogere alcoholconsumptie van de moeder tijdens de zwangerschap samen met een beter gevoel voor evenwicht bij het kroost’, schrijven onderzoekers na weer zo’n uitkomst onomwonden in artsenvakblad BMJ Open.  Nogal opmerkelijk. Toch is dat volgens hen geen reden om het op een zuipen te zetten als je zwanger bent.

Evenwichtsbalk

John Macleod en collega’s van de Universiteit van Bristol bekeken de gegevens van bijna zevenduizend Britse kinderen die op tienjarige leeftijd oefeningen op een evenwichtsbalk hebben gedaan. Een goed evenwichtsgevoel wordt gezien als teken dat de hersenen zich gezond hebben ontwikkeld, omdat je er allerlei motorische vaardigheden tegelijk voor nodig hebt.

De moeders van deze kinderen waren bij 18 weken zwangerschap ondervraagd over hun alcoholgebruik. Ruim 70 procent van die dames dronk toen helemaal niet, 14 procent hield het bij één à twee glazen per week, ruim 10 procent dronk drie tot zeven glazen per week en de overige 4,5 procent dronk nog meer.

Hoe veel de moeders ook dronken, het pakte niet slecht uit voor de kinderen die op een evenwichtsbalk moesten lopen. Alle groepen deden dat ongeveer even goed. Bij het balanceren op één been met ogen open waren er wel verschillen - hoe meer de moeder had gedronken, hoe beter het kind daarin was - maar niet sterk genoeg om echt harde conclusies te trekken. Alleen op één been op de balk staan met dichte ogen gaf een significant resultaat. En ook daar gold: meer glazen drank gingen samen met een beter evenwicht. Kinderen die als foetus waren blootgesteld aan minstens zeven drankjes per week deden dit gemiddeld duidelijk het beste.

Heilzame drank?

Ligt dat nu aan de drank, of is er iets anders aan de hand? De onderzoekers hebben daar op twee manieren naar gekeken. Eerst voerden ze statistische correcties uit. Ze wilden de resultaten zo goed mogelijk compenseren voor het feit dat de groepen moeders verschilden in meer dan hun alcoholgebruik. Daarbij hielden ze rekening met een hele waslijst aan factoren: onder meer opleidingsniveau, leeftijd, sociale klasse, rookgedrag, koffieconsumptie, getrouwd zijn of niet en de vraag of de aanstaande moeder in een koop- of een huurhuis woonde. Het voordelige effect van alcohol verminderde wel iets na die correcties, maar de betere score voor kinderen van drinksters bleef toch stevig overeind. Desalniettemin wijten ze dit in hun conclusie toch aan verschillen tussen de groepen die niet helemaal weggerekend zijn. Oftewel: die drinksters behoorden tot de elite, en daarom hadden hun kinderen een beter evenwichtsgevoel, niet door die drank.

Voor de tweede manier keken de onderzoekers naar een subgroep van 210 vrouwen met een zeldzame genetische variant van het gen voor alcoholdehydrogenase, het eiwit dat alcohol afbreekt en je zo weer nuchter maakt. Deze vrouwen braken alcohol versneld af, maar hadden ook een hogere kans op overgevoeligheid voor het spul. Waarschijnlijk is het daarom dat ze gemiddeld minder dronken tijdens de zwangerschap. Hun kinderen hadden geen slechter evenwichtsgevoel, iets wat je wel zou verwachten als alcohol gezond is voor het babybrein in wording.

De onderzoekers vatten dit op als een aanwijzing dat het waarschijnlijk toch niet aan de drank ligt, dat betere evenwichtsgevoel bij kinderen van drinkende moeders. Maar zijn deze vrouwen, die alcohol dus sneller afbreken, überhaupt wel goed vergelijkbaar met de rest? Een eventueel effect op de hersenen van hun kinderen wordt misschien ook wel beïnvloed door die veranderde stofwisseling. Hoe dan ook, deze uitkomst was zo zwak dat hij even goed toevallig kan zijn.

Geen nadelig effect

Argumenten om te concluderen dat een drankje per dag schadelijk zou zijn, komen uit dit onderzoek dus niet naar voren. Integendeel, je zou bijna concluderen dat een dagelijks glas drank tijdens de zwangerschap goed is voor de kinderhersenen. Maar daar willen de onderzoekers beslist niet aan. Ze concluderen dat er in dit onderzoek geen nadelig effect te zien is, meer niet. De Britse pers pakt desondanks uit met koppen als “A glass of wine every day in pregnancy could be good for your baby”, iets waar de gezondheidsautoriteiten bepaald niet blij mee zijn.

En misschien is die voorzichtigheid ook wel terecht. Hoewel de onderzoekers zelf schrijven dat een onevenwichtige samenstelling van hun groep proefpersonen waarschijnlijk het resultaat niet beïnvloed heeft, is dat toch mogelijk. Want: niet alle kinderen deden mee aan de evenwichtstest. Een kleine groep die duidelijke lichamelijke handicaps had of niet goed kon zien, bleef erbuiten. En er missen nog meer kinderen; van de bijna veertienduizend die er geboren werden bij de onderzochte moeders, deden er uiteindelijk maar 6915 mee aan de evenwichtsoefeningen.

Stel dat alcoholgebruik zorgt dat kinderen die zonder drank gewoon een beetje stuntelig zouden zijn geweest, nu zo onhandig worden dat ze bij voorbaat worden uitgesloten van de evenwichtstest. Of op jonge leeftijd onder de tram lopen, of zoiets. Dan verbetert de gemiddelde score van de kinderen van alcoholgebruiksters, terwijl ze er als groep in werkelijkheid slechter aan toe zijn.

Bovendien: dit is natuurlijk niet het eerste onderzoek naar de effecten van alcohol tijdens de zwangerschap, en het evenwichtsgevoel zegt niet alles over de gezondheid van een kind. Er zijn ook uitkomsten die er wel op lijken te wijzen dat iedere druppel alcohol schadelijk kan zijn, vooral in het begin van de zwangerschap. Maar feitelijk is gewoon onduidelijk of er een veilige ondergrens is. Dat veel drinken ineens gevaarlijk is, staat buiten kijf.

Natuurlijke selectie?

Maar toch: stel dat een beetje alcohol echt positief uitpakt, is dat dan te verklaren? Misschien speelt natuurlijke selectie wel een rol. Mensen drinken al vele eeuwen alcohol, ook tijdens de zwangerschap. In de Middeleeuwen was bier bij het ontbijt normaal, waarschijnlijk omdat daar veel minder ziektekiemen in zaten dan in water. In theorie kan het dus best zo zijn dat de mens genetisch is aangepast aan een licht alcoholisch verblijf in de baarmoeder. Maar meer dan theorie is het niet, en bewijzen dat-ie klopt is vrijwel onmogelijk.

Er zitten dus nogal wat haken en ogen aan dit soort onderzoek. Een echt goede manier om het effect van drank op ongeboren kinderen te onderzoeken zou zijn dat tienduizenden dames voordat ze zwanger worden lootjes trekken waarop staat hoe veel alcohol ze moeten drinken. En dan maar afwachten welk effect dat op de kinderen heeft. Maar ja, zulk onderzoek zou nooit worden goedgekeurd door een ethische commissie. En trouwens, welke vrouw zou eraan mee willen doen?