Rouwende meisjes

Na elke schoolaanslag stellen we ons dezelfde prangende vraag: waarom doet iemand dit? Zo ook Birgit Pfeifer, wetenschapper aan de Vrije Universiteit. Ze spitte afscheidsbrieven en manifesten van daders door, om deze vraag te kunnen beantwoorden.

 “In de VS is bijna elke twee maanden een schietpartij op een school”, zegt Pfeifer spijtig. Ze wilde de motieven van de daders beter begrijpen. Lang werd gedacht dat schoolschutters einzelgängers zijn die gepest worden en psychiatrische problemen hebben. Dat blijkt niet te kloppen.

´ In de VS is bijna elke twee maanden een schietpartij op een school ´

Wereldberoemd

Na het analyseren van de documenten kwam ze de achterliggende oorzaak te weten: “De schoolschutters willen betekenis aan hun leven geven door het plegen van een aanslag”, aldus Pfeifer. “De zeven onderzochte daders handelden vanuit de overtuiging dat ze tegen het kwaad vochten: ze stierven als martelaars en zouden nooit vergeten worden.” In hun eigen overtuiging maakte hun daad ze wereldberoemd en onsterfelijk.

Schoolschutters lijken op lone wolves

Wetenschappers dachten altijd dat schoolschutters anders waren dan ‘lone wolves’. Lone wolves zijn aanslagplegers met politieke of religieuze motieven en worden niet aangestuurd door een terroristische organisatie. Een recent voorbeeld van een lone wolf is Stephen Paddock die op 1 oktober een vanuit zijn hotelkamer een menigte bij een countryfestival beschoot. Volgens Pfeifer kun je schoolschutters juist goed vergelijken met lone wolves: “Ook zij zoeken naar betekenis in hun leven en vinden zingeving in geweld.” En zo zijn er nog meer overeenkomsten. “Beiden rechtvaardigen hun daad als een daad van wraak”, verteld Pfeifer. “Ook zien ze beiden hun misdaad niet als zinloze moord op onschuldige mensen, maar als een oorlog of revolutie. Ze vervormen de werkelijkheid een beetje, zodat hun leven en hun dood betekenis krijgt.”

Verschrikkelijke acties voorkomen

Tot nu toe was er geen eenduidige beschrijving van de schoolschutters. Ze hebben een gevarieerde familieachtergrond en educatief verleden, de sociaaleconomische context verschilt en ook hun psychische gesteldheid is zeer verschillend. Er was geen betrouwbaar profiel. Het huidige beeld van een einzelgänger met psychische problemen is een beperking om potentiele daders te herkennen en hun verschrikkelijke acties te voorkomen. Het onderzoek van Pfeifer helpt om de motieven van de daders beter te begrijpen en mogelijk ook voor preventie interventies. Scholen kunnen jongeren bijvoorbeeld leren hoe om te gaan met een intens psychologisch onbehagen over levensvragen. Pfeifer promoveert vrijdag 10 november op haar onderzoek aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.