Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
operatie

Japanse artsen zijn erin geslaagd twee vrouwen die al jong in de overgang kwamen, en daardoor onvruchtbaar werden, toch zwanger te maken. De eerste stap van de procedure: verwijder een eierstok en snijd deze in kleine blokjes.

Beeld je eens in: je bent een vrouw van 23 en opeens worden je menstruaties onregelmatig. Misschien maak je je nog niet te veel zorgen. Tot je op je 25e helemaal niet meer ongesteld wordt. De diagnose: je bent vervroegd in de overgang gekomen, en zult nooit een eigen kind kunnen krijgen. Het overkwam een Japanse vrouw die wordt beschreven als ‘patiënt 3’. En zij is niet alleen; ongeveer 1 op de 100 vrouwen komt voor haar veertigste al in de overgang terecht. De officiële naam hiervoor is prematuur ovarieel falen (POF). Bij vrouwen met dit syndroom maken de eierstokken geen rijpe eicellen meer aan. En daar viel tot nu toe op geen enkele manier iets aan te doen. De enige kans voor zulke vrouwen om toch zwanger te worden, is via eicellen van iemand anders.

Toch kan patiënt 3 nu haar eigen baby in haar armen houden. Haar zoontje is gegroeid uit een bevruchte eicel van de vrouw zelf. De inmiddels dertigjarige Japanse heeft als eerste ter wereld met succes een behandeling ondergaan die vrouwen met POF de kans biedt toch een eigen kind te krijgen. Een landgenote, ‘patiënt 5’, is op dit moment dankzij dezelfde methode zwanger. De behandeling komt voort uit gezamenlijk onderzoek van een groep Japanse en Amerikaanse artsen. Zij beschrijven hun methode en het succes ervan deze week in het blad PNAS.

De in Japan toegepaste behandeling bestaat uit een combinatie van twee technieken. De eerste is eigenlijk heel oud. Al in de jaren 30 van de vorige eeuw ontdekten artsen dat vrouwen die kampen met een andere vorm van onvruchtbaarheid, PCOS, soms geholpen kunnen worden door een deel van de eierstok te verwijderen, in stukjes te snijden, en losse stukjes terug te plaatsen. Bij een moderne variant hierop worden er kleine gaatjes in de eierstok gemaakt met behulp van een laser. Hoewel het misschien tegenstrijdig lijkt, zorgt het op deze manier plaatselijk ‘kapot’ maken van de eierstokken ervoor dat ze weer rijpe eitjes gaan produceren.

De Japanse artsen hebben met behulp van onderzoek aan muizen ontdekt hoe dit kan. Bij het fijnsnijden van de eierstokken wordt de afgifte van bepaalde signaalstoffen geremd. Die signaalstoffen worden afgescheiden door de cellen, en regelen de aanmaak van een groeihormoon. In feite gaven de cellen eerst een seintje af dat het niet nodig was om dit hormoon aan te maken, waardoor er ook geen eicellen meer gingen groeien en rijpen. Na het snijden werd het hormoon wel weer aangemaakt.

Met deze kennis op zak haalden de medici bij 27 vrouwen met POF een eierstok weg. Ze sneden deze in plakjes, en daarna in kleine kubussen, met een grootte van één tot twee millimeter. Ongeveer honderd van die kubussen werden gebruikt voor de rest van de procedure; de overgebleven stukken eierstok werden ingevroren om eventueel later nog te gebruiken.

Wat de onderzoekers vervolgens deden, was de kleine kubusjes eierstok twee dagen lang behandelen met een eiwit genaamd Akt. In 2010 ontdekte hetzelfde onderzoeksteam namelijk dat dit eiwit voorlopercellen van eicellen kan stimuleren om uit te groeien tot een eicel. Elke vrouw wordt geboren met enkele duizenden van zulke voorlopercellen. Een deel daarvan zal tijdens het vruchtbare deel van haar leven uitgroeien tot eitjes, en een deel vergaat. Zo lang er nog wel voorlopercellen aanwezig zijn, kan een vrouw in theorie nog eicellen aanmaken; zelfs als haar eierstokken uit zichzelf niet meer werken.

Bij 13 van de vrouwen waarbij een eierstok was weggehaald bleken er nog voorlopercellen aanwezig te zijn. Zij kregen de fijngesneden en met het Akt-eiwit behandelde stukjes eierstok teruggeplaatst in hun lichaam. Daarna volgde nog een hormoonbehandeling, om de groei en rijping van de eicellen verder te stimuleren. Vijf vrouwen kregen hierdoor een of meer eisprongen. En van hen werden er dus twee zwanger, nadat de rijpe eitjes waren weggehaald via IVF waren bevrucht.

Al met al is het een behoorlijke procedure, met een nog niet bijster hoog slagingspercentage. De artsen hopen de behandeling nog verder te kunnen verbeteren en een hoger percentage vrouwen met POF zwanger te maken. Maar zelfs het nu behaalde slagingspercentage van grofweg 1 op 14 is al heel wat, als je dacht nooit een eigen kind te kunnen krijgen.