Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Spiegelneuronen kunnen meer
Pak je die appel, of laat je hem liggen? Stap je op die persoon af, of loop je weg? Dat besluit wordt genomen door dezelfde hersencellen die je in staat stellen om anderen te begrijpen: spiegelneuronen.

Spiegelneuronen zijn bijzondere cellen. Ze worden actief op het moment dat je een bepaalde actie uitvoert, maar ook als iemand anders diezelfde actie uitvoert. Ze spiegelen als het ware het gedrag van de ander. Dat maakt het mogelijk het gedrag en de bedoelingen van anderen te begrijpen.

“Spiegelneuronen zijn belangrijk in sociale interacties. Er zit een soort kopie van de ander in ons eigen brein”, legt de Italiaanse professor Giacomo Rizzolatti uit. Maar ze doen meer dan dat, blijkt uit zijn nieuwste onderzoek. Ze helpen ook om het gedrag van anderen te analyseren, zodat je kunt bepalen of en hoe je erop gaat reageren.

Reikwijdte
Dat is te danken aan het feit dat spiegelneuronen onderling taken verdelen. Als bijvoorbeeld iemand een appel optilt binnen je reikwijdte, dan worden andere spiegelneuronen actief dan wanneer diezelfde persoon diezelfde appel op grotere afstand optilt. Dat ontdekte Rizzolatti met een aantal collega´s tijdens onderzoek bij twee resusapen. Ze hebben hun bevindingen gepubliceerd in Science.

Tijdens de proef tilden de onderzoekers in het bijzijn van de twee apen een klein metalen object op, eenmaal vlak bij de apen en eenmaal buiten de reikwijdte van de apen. Tegelijkertijd keken ze met behulp van een hersenscanner wat er in het hoofd van de apen gebeurde.

In beide gevallen waren dezelfde spiegelneuronen in de hersenschors van de dieren actief die in actie kwamen als de apen zelf een object optilden. Maar als het object vlak bij de aap werd opgetild, waren andere spiegelneuronen actief dan wanneer het object op grotere afstand werd opgetild.

Speculatie
Wat was daarvan de reden? Rizzolatti speculeerde eerst dat het om een soort mechanisme voor de inschatting van afstand ging. Maar diezelfde neuronen deden helemaal niets als het object gewoon op verschillende afstanden in de buurt van de apen werd neergelegd.

Een andere mogelijkheid zou kunnen zijn dat de activiteit van de spiegelneuronen simpelweg een voorbereiding was op het grijpen van het object. Maar in de loop van de proef hadden de apen geen enkele behoefte meer om het object te grijpen, en bleven de spiegelneuronen toch actief.

Apenberaad
Het verschil in afstand tussen de apen en de persoon die het object optilt speelt bovendien geen enkele rol in het ´begrijpen´ van wat er gebeurt. Wat is er dan aan de hand? De onderzoekers denken dat het verschil in activiteit van de spiegelneuronen te maken heeft met het analyseren van de situatie. De apen beraden zich op de mogelijke acties die ze kunnen ondernemen.

Als de actie zich op afstand afspeelt, kunnen ze bijvoorbeeld besluiten om er naartoe te gaan, te blijven zitten of juist weg te lopen. Als de actie zich vlak bij afspeelt, kunnen ze het object (af)pakken of met rust laten.

Als die interpretatie klopt, dienen spiegelneuronen dus niet alleen om mensen – of beter: soortgenoten - te begrijpen, maar ook om te bepalen hoe je op ze reageert. Verdraaid bijzondere dingetjes, die spiegelneuronen. Of wordt het tijd om een andere naam voor ze te verzinnen?

Bouwe van Straten

Vittorio Caggiano e.a., ´Mirror neurons differentially encode the peripersonal and extrapersonal space of monkeys´, in: Science, 17 april 2009.