Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Leeuw

Het aantal leeuwen in Afrika neemt sterk af. Over twintig jaar zijn de populaties van de meeste soorten zelfs gehalveerd. Waarom gaat het zo slecht met de leeuw?

Bijna iedereen heeft wel eens de Disneyfilm The Lion King gezien. Het verhaal van een leeuwenwelp die uitgroeit tot een volwaardige koning. Hoewel deze film natuurlijk getekend en fictie is, heeft die veel mensen ongetwijfeld een zekere liefde voor de grote katten gegeven. De dierensoort staat er alleen slecht voor. Nieuw onderzoek wijst uit dat er steeds minder leeuwen in Afrika zijn. Waar er een eeuw geleden nog zo’n 200.000 in het wild leefden, zijn dat er nu 20.000. Wetenschappers publiceren hierover in PNAS.

De onderzoekers voegde een groot aantal tellingen samen die gedaan zijn bij 47 leeuwenpopulaties sinds 1990 in heel Afrika. Met behulp van een statistische methode schatten zij hoe de populaties zouden veranderen in de komende jaren. Daaruit bleek dat bijna alle leeuwenpopulaties in West-Centraal Afrika scherp zullen afnemen. Sterker nog, het totaal aantal leeuwen zal zeer waarschijnlijk halveren in de komende twintig jaar in dit deel van Afrika. De leeuwen uit Oost-Afrika staan er bijna net zo slecht voor.

(Ernstig) bedreigd

Professor in de conservatiebiologie en leeuwenexpert Hans de Iongh van Universiteit Leiden vindt het nieuwe onderzoek niet verrassend. Wel is de ernst groter dan gedacht: ‘Dit onderzoek is een hele sterke indicatie van hoe de leeuwenpopulaties zich zullen ontwikkelen.’ Al geeft hij aan dat er veel verschillen bestaan tussen verschillende soorten leeuwen. Zo is de populatie van de Indische leeuw vrij stabiel, maar gaat het erg slecht met West-Afrikaanse leeuwen. Daarvan zijn er nog maar zo’n vijfhonderd en dat aantal neemt sterk af.

Ook onderzoekster Laura Bertola van Universiteit Leiden benadrukt het probleem: 'Je dreigt niet alleen regionaal de leeuw te verliezen, maar ook een genetisch unieke groep en we willen de leeuw in zijn volle diversiteit behouden. Zij zelf genetisch onderzoek naar leeuwen en droeg zo bij aan de ontdekking van de West-Afrikaanse leeuw. Door de diversiteit te behouden heeft de soort volgens haar betere kansen: 'Soorten met veel genetische diversiteit zijn beter in staat om zich aan te passen aan veranderende omstandigheden zoals klimaatverschuivingen en ziektes.

´ 'Je dreigt niet alleen regionaal de leeuw te verliezen, maar ook een genetisch unieke groep. ´

Rode lijst

De meeste leeuwensoorten stonden al op de rode lijst van de IUCN, maar de classificaties worden nu aangepast. ‘Waar het licht eerst op oranje stond, staat het nu op rood’, stelt de Iongh. Zo stond de West-Afrikaanse leeuw als bedreigd op de lijst, maar krijgt deze soort nu het label ‘ernstig bedreigd’. Al is het de vraag in hoeverre dit genoeg is om de soort te helpen. ‘De rode lijst laat puur het uitstervingsrisico zien van een soort. Het ligt aan organisaties en overheden wat er vervolgens gedaan wordt’, vertelt de Iongh.

Eén van de manieren om de bedreiging tegen te gaan dat is een importverbod. Zo heeft de Europese Unie er al één ingesteld. Veel Europeanen gaan naar Afrika om leeuwen te schieten en willen vervolgens die geschoten leeuw meenemen als trofee. Dat wordt nu voorkomen. Al is de jacht maar een gedeelte van het probleem. De Iongh stelt dat conflicten met veehouders een veel groter probleem zijn: ‘Het is een fluitje van een cent voor een boer om een leeuw te vergiftigen wanneer zijn vee wordt bedreigd.’ En omdat vee zulk belangrijk kapitaal is voor de lokale boeren, schrikken zij niet terug voor forse maatregelen. Hoewel de Afrikaanse overheden zouden kunnen ingrijpen, hebben zij vaak andere prioriteiten, zoals de heersende armoede in een land.

Leeuw

Beter leven in natuurparken?

Het nieuwe onderzoek meldt ook positief nieuws. Zo nam het aantal leeuwen toe in vier landen in het zuiden van Afrika: Botswana, Namibië, Zimbabwe en Zuid-Afrika. Wel wonen deze leeuwen in omheinde beschermde natuurparken. Hoewel het dus klinkt alsof de vrije leeuw zal verdwijnen, benadrukt De Iongh dat dit wel meevalt: ‘Het Kruger-park is net zo groot als heel België en er leven zo’n 2000 leeuwen. De leeuw kan hier dus op vrijwel natuurlijke wijze leven. Daarnaast is het in principe een volkomen natuurlijk ecosysteem.’ Ondanks dat kleinere parken wel wat meer op een dierentuin lijken, vindt De Iongh natuurparken een goede oplossing. Vooral in West-, Centraal- en Oost-Afrika.

Zowel De Iongh als Bertola stelt dat er niet één oplossing is voor het tegengaan van de populatiekrimp. De Iongh noemt bijvoorbeeld dat Afrikaanse parkwachters beter opgeleid kunnen worden en er meer geld beschikbaar gesteld kan worden voor middelen voor die wachters. Op deze manier kunnen leeuwen beter beschermd worden. Bertola stelt daarnaast dat eerst ook de lokale bevolking beter overtuigd moet worden van het belang van de leeuw. Hierdoor zullen ze minder snel de diersoort te lijf gaan. Ook meldt zij dat bij het zoeken naar oplossingen ook rekening moet worden gehouden met de boeren en hoe wij ook hun vee kunnen beschermen. Mocht er niet snel wat gedaan worden dan lijkt het er sterk op dat de koning van de savanne zijn titel kwijtraakt.

Beluister hier het gesprek van De Kennis Van Nu Radio met conservatiebioloog Hans De Iongh

Bauer, H. et al. (2015). ‘Lion (Panthera leo) populations are declining rapidly across Africa, except in intensively managed areas’, in: PNAS, 26 oktober.