Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
oude handen

Dat de naakte molrat een bijzonder schepsel is, was al lang duidelijk. De knaagdieren blijken onder meer resistent tegen kanker en leven uitzonderlijk lang. Een verklaring voor hun extreme ouderdom ligt waarschijnlijk in hun geavanceerde eiwitproductie.

Hoewel de naakte molrat even groot is als de gemiddelde laboratoriummuis, is zijn levensverwachting met dertig jaar wel tien keer zo lang. Hun cellen lijken amper vatbaar voor de veroudering die normaal bij mens en dier gepaard gaat met de leeftijd. Bovendien blijven ze tot hun dood kerngezond. Hun immuniteit voor kanker en extreme ouderdom maken naakte molratten al jarenlang een populair onderzoeksobject.

Translatie

Veroudering hangt onder andere samen met ‘foutjes’ in de aanmaak van eiwitten in cellen. Het proces waarbij eiwitten worden geproduceerd wordt translatie genoemd. Bij translatie speelt RNA een belangrijke rol. RNA is een codestreng die op DNA lijkt. Op elk stukje RNA past een specifieke aminozuur. Zo wordt een streng aminozuren gemaakt, die samen een eiwit vormen (zie de afbeelding hierboven). De eiwitproductie gebeurt in de ribosomen. Dat gaat alleen niet altijd goed. Door productiefouten komen misvormde eiwitten in de cel terecht. Hoe ouder een mens of dier wordt, hoe meer van deze nutteloze eiwitten in het lichaam komen. Samen vormen de misbaksels kluwens van eiwitten die schadelijk zijn voor een cel. Die kan daardoor afsterven. Deze kluwens vormen een van de belangrijkste oorzaken van verschillende ouderdomsziekten zoals de ziekte van Alzheimer.

Supereiwitten

Een groep Amerikaanse onderzoekers heeft ontdekt dat de naakte molrat een unieke vorm van translatie bezit. Waarschijnlijk vindt veroudering hierdoor vertraagd plaats. Ze onderzochten het translatieproces bij dit bijzondere beestje en vonden een zeldzame structuur in het ribosoom. Een ribosoom bestaat voor een deel uit rRNA (ribosomaal RNA). Bij de naakte molrat bleek deze streng RNA gebroken. De onderzoekers zagen ook dat de cellen van de naakte molrat minder translatiefouten maakten, wel vier keer minder dan de muizen die op dezelfde manier werden onderzocht.

Doordat in de cellen van de naakte molrat minder fouten worden gemaakt bij het produceren van eiwitten, ontstaan er dus minder klonten misvormde eiwitten die schadelijk zijn voor een cel. Cellen sterven dan minder gauw af. Dit zou de reden kunnen zijn voor de uitzonderlijk lange levensduur van de naakte molrat.

Het is nog niet duidelijk of de gebroken rRNA in het ribosoom van de naakte molrat de directe reden is voor de betere translatie en dus voor minder misvormde eiwitten. Verder onderzoek moet dat nog uitwijzen, maar het is wel waarschijnlijk.

Evolutionair vooruit

De samenlevingsvorm van de naakte molrat is ronduit bijzonder. Het is het enige zoogdier dat net als mieren en bijen in kolonies leeft. Er is één koningin, in een ondergronds kasteel, die de werkers onvruchtbaar maakt door een stof die ze uitscheidt. Er zijn maar een paar dekmannetjes. Het vreemde seksleven van de naakte molrat heeft deze dieren waarschijnlijk een voordeel opgeleverd in de evolutie als het gaat om ouderdom. Dat zegt Chris Faulkes, bioloog aan de Universiteit van Londen, in de Volkskrant van december vorig jaar. De meeste diersoorten leven om zich voort te planten. Hoe de genen zich na voortplanting ontwikkelen is dan onbelangrijk, de taak is volbracht. Voor de soort zijn ze dan van weinig nut.

De naakte molrat is daarentegen gemaakt om te werken. Als het beestje langer zijn dienst kan bewijzen, maakt het de kolonie in haar geheel sterker. Genen die ouderdom bevorderen zijn bij de naakte molrat dus wel nuttig voor het in stand houden van de soort, aldus Faulkes.

Zijn levensverlengende therapieën bij mensen binnenkort mogelijk? De geavanceerde eiwitmachine van de naakte molrat overnemen gaat zomaar niet, helaas. Daar komt wel meer bij kijken. Het hangt samen met veel meer processen in het lichaam. Misschien moeten we daarvoor ook het uiterlijk van het diertje overnemen… We kunnen in ieder geval veel leren van het lelijke, maar superieure mormel.

Knipsel