Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Couch potato

Met ieder uur televisiekijken gooi je bijna 22 minuten van je leven extra weg, aldus Australische statistieken. Wat zit hier achter? En is er geen veilige ondergrens?

Vandaag wordt hij platgebeld door de media, dus ik ben blij dat ik mijn broer* gisteravond nog heb gesproken – vanmorgen vroeg, voor hem. Lennert (Veerman, uiteraard) is eerste auteur van een artikel over het effect van televisiekijken op de levensverwachting, dat is verschenen in het British Journal of Sports Medicine. Daarin rekent hij voor dat iemand die dagelijks zes uur televisie kijkt, 4,8 jaar korter leeft. Met een ruime onzekerheidsmarge, dat wel. Maar daarover straks meer.

In Australië, waar hij werkt, loopt sinds 1999 een onderzoek met ruim elfduizend deelnemers. Dat draait om diabetes, overgewicht en levensstijl. Een van de meest opvallende uitkomsten kwam begin 2010 in het nieuws: met elk uur tv dat iemand per dag kijkt, stijgt zijn (of haar) risico om dood te gaan. Lennerts onderzoek gaat uit van dezelfde gegevens.

Wat voegt dit nieuwe artikel toe?
Voornamelijk dat we het effect anders uitdrukken, op een manier die gemakkelijker te begrijpen is. Dat je relatieve risico om te overlijden door meer dan vier uur per dag televisiekijken 1,46 is, ten opzichte van iemand die minder dan twee uur kijkt, zegt mensen niet zo veel. Wij hebben het omgerekend naar verloren levenstijd. Daar kwam uit dat de gemiddelde Australische man 1,8 jaar eerder doodgaat door de tijd die hij dagelijks voor de tv zit, en zijn vrouw anderhalf jaar. Bij mannen is het effect wat sterker, omdat die al een hogere onderliggende ziektelast hebben dan vrouwen en omdat ze wat meer tv kijken. Ruwweg kun je zeggen dat ieder uur voor de televisie je 21,8 minuten van je leven kost, volgens onze cijfers. Ter vergelijking: een sigaret roken wordt becijferd op 11 minuten levensverlies, al moet ik er bij zeggen dat dat waarschijnlijk een onderschatting is.

Als je een avond naar Zomergasten kijkt, verlies je dus een uur van je leven? Dat is heel veel. Wat zijn de achterliggende oorzaken? Wat maakt tv kijken zo ongezond?
Inactiviteit. Stilzitten is ongezond, dat blijkt uit allerlei onderzoek. De precieze mechanismen daarachter kan ik je niet vertellen, maar bloeddruk, cholesterol, bloedsuiker gaan de verkeerde kant op. Je kansen op hart- en vaatziekten, diabetes en kanker nemen toe. Maar je zou het aan een fysioloog moeten vragen, die weten daar meer van dan ik.

Komt het niet doordat mensen die veel televisiekijken ook meer roken, drinken en eten, of door andere oorzaken die niets met de tv te maken hebben? Een ongezondere levensstijl?
Nee, daarvoor zijn de resultaten statistisch gecorrigeerd. We proberen daarmee het effect van de tv ‘los te knippen’ van andere invloeden op de gezondheid van de deelnemers. Maar zo’n correctie is nooit perfect. Het effect van de televisie – of dvd of video trouwens – kan zowel groter als kleiner zijn dan we denken. In principe kun je de effecten van roken, overgewicht en kijkgedrag optellen. Dan vind je dus mensen die hun levensverwachting met meer dan vijftien jaar omlaag brengen door hun gedrag.

Is er dan geen veilige ondergrens aan televisiekijken?
Nou, toevallig is er vorige week een meta-analyse uitgekomen, een overzicht van alle relevante onderzoeksresultaten tot nu toe. Voor hart- en vaatziekten en diabetes lijkt er een lineaire relatie te zijn, wat dus inderdaad zou betekenen dat er geen veilige ondergrens is. Maar voor sterfte zou er een niet-lineair verband zijn - de eerste twee a drie uur die je op een dag televisie kijkt zouden dan geen effect hebben. Ik vind dat een beetje verdacht. Dat zou namelijk betekenen dat er een soort beschermend effect moet zijn, dat zorgt dat je door voor de tv te zitten minder snel doodgaat aan die ziekten. In theorie kan dat, maar heel waarschijnlijk klinkt het niet. En er is gewoon nog te weinig onderzoek gedaan om daar zekerheid over te hebben.

Wat me opviel bij jullie artikel is dat de onzekerheidsmarges enorm zijn; wie 6 uur per dag tv kijkt, verliest tussen de 11 dagen en 10,4 jaar van zijn leven. Waarom zo onzeker?
Het is toch een vrij kleine en korte studie… het artikel uit 2010 vond maar net een significant effect, wat wil zeggen dat je voor meer dan 95 procent zeker bent dat er een effect is. Een langduriger onderzoek met meer mensen zou helpen, want ja, dan gaan er meer mensen dood. Wat ook kan, is resultaten van verschillende onderzoeken optellen. De meta-analyse waar ik het net over had, heeft dat gedaan. Daar komt een minder sterk, maar wel minder onzeker effect uit. Maar ik moet er wel bij zeggen dat de andere onderzoeken minder streng waren, die rekenden tv kijken ook mee als iemand daar iets anders bij deed. Bij de gegevens die ik gebruikt heb, telde het alleen mee als iemand het als hoofdactiviteit opgaf. Al is activiteit natuurlijk een raar woord in dit verband.

Wordt dit onderzoek nog vervolgd om meer zekerheid te krijgen?
Ja, deze studie loopt gewoon door. Zelf ben ik er zijdelings bij betrokken. De lichamelijke activiteit wordt nu nauwkeuriger gemeten – dat is steeds simpeler geworden, door dat accelerometers kleiner en goedkoper zijn. Ik verwacht dat daarmee grotere effecten van lichamelijke inactiviteit op de gezondheid tevoorschijn zullen komen. Want daar gaat het uiteindelijk om. Het lijkt er steeds meer op dat letterlijk elke stap telt voor je gezondheid. En de eerste stappen hebben het grootste effect.

Amerikanen kijken ongeveer twee keer zo veel tv als Australiërs, wel 35,5 uur per week. Gaan ze dan ook eerder dood?
Ja, ze leven bijna drie jaar korter. Maar er zijn natuurlijk veel meer verschillen tussen Amerikanen en Australiërs. Je kunt dus niet zo maar zeggen dat het hele verschil aan de tv te wijten is. (En hoe doen wij Nederlanders het? Kijkgedrag hier en levensverwachting hier - EV)

Hoe zit het met computeren? En lezen? Daarbij zit je ook min of meer stil, is het dan net zo ongezond?
Dat is nog niet goed duidelijk. De effecten van lezen zijn voor zover ik weet nooit apart onderzocht. Ik denk dat het lastig aan te tonen zou zijn, want er wordt minder gelezen en mensen kunnen zich vaak niet goed herinneren hoe veel tijd ze er aan besteed hebben. En computers, daar is wel onderzoek naar gedaan, maar de resultaten zijn nog niet erg eenduidig. Er is wel een negatief gezondheidseffect aangetoond van zittende beroepen.

Uiteindelijk gaat het dus allemaal om beweging, zegt Lennert een paar keer in het gesprek. Toevallig is vandaag nog een ander artikel verschenen dat duidelijk maakt hoe belangrijk dat is. In The Lancet becijfert een Aziatisch team dat er een groot verschil in levensverwachting is tussen Taiwanezen die heel weinig bewegen, en degenen die helemaal niet aan lichaamsbeweging doen. Gewoon lopen telde al als lichaamsbeweging. Blijkbaar zijn er mensen die dat vrijwel weten te vermijden.

Die mensen zouden hun levensverwachting maar liefst drie jaar kunnen verhogen door anderhalf uur per week enige vorm van fysieke activiteit te ontplooien, aldus de onderzoekers. Ruim meer dus dan de tijd die ze daaraan zouden besteden. En ieder kwartier dat ze daaraan toevoegen, verlaagt hun sterftekans met 4 procent. Het effect geldt voor alle leeftijden en beide seksen.

Die cijfers onderstrepen het gevaar van televisiekijken. Bedenk dus goed of je een programma echt zo graag wilt zien dat je er eerder voor wilt sterven. Zo niet, dan kun je beter een wandelingetje maken.

*Ik besef dat ik de schijn van belangenverstrengeling op me laad. Jammer dan. Ik had het onderzoek heus ook interessant gevonden als mijn broer er niet bij betrokken was. Maar misschien was het dan niet onder mijn aandacht gekomen. Trouwens, belangenverstrengeling? Bij een omroepmedewerker die de gevaren van tv kijken onder de aandacht brengt?

Naschrift: Oeps, echte belangenverstrengeling: ik heb Lennert vorig jaar zelf op het idee gebracht om de verloren levenstijd uit te drukken als verloren levensminuten per uur tv kijken, zegt hij, nu het artikel al online staat. Dat was ik al lang weer vergeten. Maar het kan onbewust een rol gespeeld hebben bij mijn beslissing hierover te schrijven. Nou ja.