Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Glimlach tanden

Hoe meer plak er op je tanden zit, hoe groter de kans dat je aan kanker zult overlijden. Dat verband legt een Zweedse onderzoeksgroep na 24 jaar geduldig wachten wat er met proefpersonen gebeurde. Overtuigend? Helaas, nee.

Tandenpoetsen, flossen en met tandenstokers in de weer gaan levert veel voordeel op. Een frissere adem, geen ontsierende stukjes spinazie tussen je tanden, minder kans op gaatjes. Maar de positieve effecten blijven niet beperkt tot je mond.

Wie er een potje van maakt, qua mondverzorging, heeft meer te lijden van ontstekingsstoffen overal in z’n lijf. Dat heeft allerlei nare effecten, van minder kans op zwangerschap tot meer kans op hartvaatziekten. Krijg je er ook kanker van? Een overzichtsartikel van vorig jaar wijst in die richting, maar komt niet met harde bewijzen.

Nu komt een Zweedse onderzoeksgroep met extra aanwijzingen, in het vakblad BMJ Open. Birgitta Söder en collega’s van het Karolinska Instituut hebben de dossiers gelicht van mensen die in 1985 een uitgebreide mondinspectie hadden ondergaan: zes tanden en kiezen werden van alle kanten bekeken.

Destijds waren die proefpersonen random gekozen gezonde, jonge inwoners van Stockholm, 1676 in totaal. Daarvan bleken er 286 tijdens die controle toch niet zo gezond, want ze hadden ontstoken tandvlees. Die bleven buiten dit onderzoek. Vierentwintig jaar later waren er van de 1390 echt gezonde mensen 58 overleden, waarvan 35 aan allerlei soorten kanker. Dat staat overigens verkeerd in een persbericht van het wetenschappelijke tijdschrift: daar wordt gedaan alsof ze alle 58 aan kanker waren overleden.

Geen antwoord
Hadden die kankerdoden destijds meer tandplak dan de overlevenden? Dat is de centrale vraag in het artikel, maar gek genoeg geeft het daar helemaal geen antwoord op. Brigitta Söder en haar collega’s vergelijken namelijk alleen de tandplakscore van de levenden met die van álle doden, en vinden dan een significant verschil. Die toekomstige doden hadden in 1985 gemiddeld iets meer plak op hun gebit.

Het is heel raar, een artikel met de titel ‘The association of dental plaque with cancer mortality in Sweden’ dat bijna uitsluitend rekent met de verkeerde getallen. De 22 inwoners die niet aan kanker overleden, zijn heus ook interessant, maar natuurlijk niet als je specifiek de invloed van tandplak op kankerkansen wilt onderzoeken. Dan moet je die er buiten laten.

Waarom hebben de onderzoekers dat niet gedaan? Ik heb een mail gestuurd aan Söder met die vraag, en er een teruggekregen, maar het antwoord op mijn vraag stond er niet in. Ze zegt slechts dat haar onderzoek geen causaal verband tussen tandplak en kanker aantoont, alleen een statistisch verband met overlijden. Ik heb de vraag herhaald, en wacht nu af.

Aangebrand barbecuevlees
Uiteraard zal dit soort onderzoek sowieso nooit een causaal verband opleveren, hooguit een statistische correlatie. Als je een verband vindt, kan dat net zo goed komen doordat mensen die slecht voor hun gebit zorgen, ook andere ongezonde dingen doen. Roken bijvoorbeeld, of regelmatig aangebrand barbecuevlees eten, of veel te lang onder de zonnebank liggen. Daaraan hebben de onderzoekers wel aandacht besteed in een andere berekening.

Ze hebben statistische correcties uitgevoerd (hoe precies staat helaas niet in het artikel) om te achterhalen hoe sterk het verband was tussen tandplak en kanker. Daarbij was een eventuele invloed van leeftijd, rookgedrag en andere variabelen weggerekend. Resultaat: tandplak verhoogde de kans om in de onderzoeksperiode dood te gaan met een factor 1,79. Klinkt misschien indrukwekkend, maar een nadere blik laat zien dat het betrouwbaarheidsinterval loopt van 1,01 tot 3,19. Eén dode minder, en het effect was niet sterk genoeg geweest om ‘significant’ te mogen heten. Dus maak een dergelijke berekening louter voor de kankerdoden, en je hebt gebrek aan bewijs.

En nog iets: zijn mensen nu ineens ingedeeld in personen met en personen zonder tandplak? Hoe dan? Ik kan het in het artikel niet vinden. Geen topwetenschap dus. Ook zinnen als ‘In dit onderzoek is 3,6 procent van de mannen overleden aan prostaatkanker’ doen nogal onbetrouwbaar aan. Want hoe veel waren dat er? Eentje. Zeg dat dan gewoon.

Het begint op te vallen: BMJ Open stelt lage eisen aan zijn auteurs. Wederom is niet bewezen dat braaf je tanden poetsen je kans op kanker verkleint. Maar goed, het omgekeerde al helemaal niet. En er zijn genoeg andere redenen om de adviezen van je tandarts wel op te volgen.