Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
joods menorah

Is het Joodse volk ook genetisch gezien één volk? Volgens twee nieuwe onderzoeken bestaan er duidelijke genetische verschillen tussen de diverse joodse gemeenschappen, maar zijn Joden wel sterker aan elkaar verwant dan aan niet-Joden. En hun roots liggen inderdaad in het Midden-Oosten.

Het Jodendom is geen religie; Joden zijn een volk. Maar wat maakt een volk tot een volk? Gaat het hierbij om een gemeenschappelijke cultuur, tradities en godsdienst? Of speelt verwantschap ook een rol? Volgens de traditionele verhalen komen alle Joden oorspronkelijk uit het Midden-Oosten. Van daaruit zouden zij zich verspreid hebben naar Europa, Noord-Afrika en daarna de rest van de wereld; de zogenoemde diaspora.

Sinds de opkomst van DNA-onderzoek zijn er al veel studies gedaan om te kijken of Joden inderdaad allemaal genetisch verwant zijn. De resultaten van zulke studies leverden tot nu toe een gemengd beeld op. Volgens sommige onderzoeken zijn Joden wel sterk aan elkaar verwant, en volgens andere niet. Dergelijk onderzoek ligt bovendien erg gevoelig, zoals bijvoorbeeld de reacties bij deze boekbespreking in Trouw laten zien. Niet alleen omdat het morrelt aan de identiteit van individuen; ook politiek gezien raakt het gevoelige kwesties. Het idee dat Joden één volk met gezamenlijke afstamming zijn, ligt tenslotte aan de basis van het Zionisme en de oprichting van de staat Israël.

In het midden
Afgelopen week zijn er twee publicaties verschenen die mogelijk een einde maken aan de genetica-controverse. Samen zijn de studies in de bladen American Journal of Human Genetics en Nature de grootste onderzoeken naar de Joodse afkomst tot nu toe. En, zoals wel vaker, lijkt de waarheid in het midden te liggen.

De ene studie, die hoofdzakelijk werd uitgevoerd door Amerikanen, analyseerde het volledige genoom van mensen uit zeven verschillende joodse gemeenschappen. Namelijk dat van Iraanse, Irakese, Syrische, Italiaanse, Griekse, Turkse en Asjkenazische Joden. Zij vergeleken het DNA van de proefpersonen onderling, maar ook met het DNA van mensen uit niet-Joodse gemeenschappen uit dezelfde geografische regio. Het onderzoek uit Nature werd uitgevoerd door onderzoekers uit Israël, Rusland en diverse Europese landen. Zij vergeleken DNA uit veertien Joodse gemeenschappen met de erfelijke informatie van 69 andere volken.

Vijfdegraads familie
Alle onderzochte Joodse gemeenschappen zijn genetisch gezien duidelijk verschillend van elkaar, concluderen beide studies. Of, met andere woorden: iemand van Italiaans-Joodse afkomst heeft voor een deel andere genen dan iemand van Iraaks-Joodse afkomst. Onderling kennen mensen uit de verschillende gemeenschappen wel een vrij sterke verwantschap. Volgens de onderzoekers komt dit door de geslotenheid van de gemeenschappen. Bij Irakese en Iraanse Joden bleek de onderlinge verwantschap het sterkst. Maar ook Europese Joden uit de Asjkenazische gemeenschap lijken genetisch behoorlijk op elkaar. De onderzoekers berekenden dat zij in feite allemaal minstens vijfdegraads neven en nichten van elkaar zijn.

Ondanks de genetische verschillen tussen de joodse gemeenschappen, leek het genoom van alle Joden onderling wel sterker op elkaar dan op dat van niet-Joden. En toch hebben veel Joden gemengd bloed. Het Amerikaanse onderzoek laat zien dat Joodse gemeenschappen uit Europa flink wat Zuid-Europees DNA in zich hebben. Volgens de wetenschappers, die eraan hebben zitten reken, zijn deze Zuid-Europese genen zo'n tweeduizend jaar geleden in de Joodse populaties terechtgekomen. Oftewel rond de tijd dat Joden door de Romeinen verbannen werden uit de streek die nu Israël is, en Europa introkken, waar ze flink wat mensen bekeerden.

Midden-Oosten

Het Russisch/Europese onderzoek laat zien dat zo’n menging ook plaatsvond bij Somalische en Indiaase Joden. Vandaar dat Somalische en Indiase Joden eruit zien als Somaliërs en Indiërs, en niet als mensen die hun roots in het Midden-Oosten hebben. Die roots konden in beide onderzoeken trouwens ook worden aangetoond. Na de hun verwantschap met leden van niet-Joodse gemeenschappen waar zij tussenin leven, bleken de proefpersonen de meeste genen te delen met mensen uit de streek die historisch de Levant wordt genoemd. Inderdaad, waar het huidige Israël ligt. En met welke aldaar levende volken zijn ze dan het meest nauw verwant? Dat is waarschijnlijk de meest gevoelig liggende uitkomst van het onderzoek: de Bedoeïenen, de Druzen, en, jawel: de Palestijnen.

Nadine Böke