Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
De robot de baas - WRR

Robots die al onze banen pikken? Zo’n vaart loopt het niet, concludeert de WRR. Wel moeten we leren om met robots samen te werken.

‘Robots pikken onze banen in’, zo vatten veel media een toespraak uit 2014 van minister Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid samen. Hij zei trouwens ook dat robots nieuwe kansen bieden, maar dat sneeuwde onder in de berichtgeving van vorig jaar. Asscher baseerde zich op een publicatie van Oxford-onderzoekers die beweerden dat binnen twintig jaar de helft van de banen in de VS zal worden overgenomen door computers en robots.

Consultancybureau Deloitte deed dit onderzoek nog eens dunnetjes over voor de Nederlandse situatie en kwam tot een vergelijkbare conclusie. Hoeveel banen er bij zouden komen, werd trouwens niet geschat. Een belangrijke omissie, want er zullen ook weer nieuwe banen ontstaan, al is het maar die van robotmonteur.

De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), een onafhankelijk adviesorgaan van de Nederlandse regering, stelde zich tot taak om de claim dat robots onze banen inpikken verder te onderzoeken. Wat betekent de robotisering voor de toekomst van het werk in Nederland? Om welke robotisering gaat het? En hoe moet de overheid hierop inspelen?

Het vandaag gepubliceerde boek De robot de baas - De toekomst van werk in het tweede machinetijdperk is het resultaat van deze WRR-verkenning. De raad vindt dat we de vraag centraal moeten stellen hoe we mensen zo goed mogelijk met robots kunnen laten samenwerken, om samen productiever te zijn dan elk afzonderlijk. De tweede hoofdconclusie is dat het onwaarschijnlijk is dat in de komende twee decennia de helft van de banen gaat verdwijnen. In veel opzichten blijft de mens de robot nog de baas. Robotisering gaat vaak trager dan voorspeld en pakt in de praktijk vaak ook anders uit.

Robotica-expert (en schrijver dezes) Bennie Mols vertelde over het rapport in De Ochtend:

WRR rapport over robotisering

WRR rapport over robotisering

Meer of minder banen?
De WRR-conclusie over de banenmarkt sluit aan bij een onderzoek van het onafhankelijke Amerikaanse onderzoeksbureau Pew Research Center. In 2014 vroeg dit bureau aan tweeduizend experts of zij dachten dat in 2025 robots meer banen zouden hebben ingepikt, of meer banen zouden hebben opgeleverd. De ene helft van de experts dacht dat robots meer banen zouden opleveren en de andere helft dacht dat robots meer banen zouden inpikken dan opleveren. Deze verdeeldheid onder experts duidt er op dat de kans klein is dat robots op grote schaal alleen maar banen inpikken.

De grootste veranderingen, zo concludeert de WRR, vinden plaats binnen banen. Wanneer we banen zien als bundels van taken, dan veranderen die bundels van karakter: sommige taken gaan naar de robot, andere blijven bij de mens. Een productiemedewerker in een fabriek zal moeten leren samenwerken met een flexibele robotarm, die op zijn beurt leert van wat de medewerker hem voordoet. Een advocaat of arts zal moeten leren omgaan met slimme software die grote hoeveelheden informatie snel kan ordenen en analyseren.

Naar schatting verandert zestig procent van de banen door de robotisering van karakter. Omdat robots steeds beter kunnen leren van voorbeelden die mensen ze geven, worden ze steeds breder inzetbaar en flexibeler. Daarnaast krijgen robots steeds meer rekenkracht, betere sensoren, betere toegang tot big data en worden ze steeds goedkoper. En wanneer we robots koppelen aan het internet, kan een robot in Nederland ook nog leren van een robot in de VS. Ziedaar de ingrediënten die robots tot steeds aantrekkelijkere arbeidskrachten zullen maken.

Mensenwerk
Als het gaat om de toekomst van werk, doet de WRR vier aanbevelingen. Allereerst moeten werkgevers, werknemers maar ook opleidingen inzetten op kennis en vaardigheden die robots aanvullen. Misschien dat we een robot kunnen leren om een iPhone van begin tot eind in elkaar te sleutelen, maar hij weet niet welk design het beste verkoopt en hij heeft geen idee welke marketingstrategie Apple zo succesvol maakt. Dat blijft mensenwerk.

Hierop aansluitend betoogt de WRR dat we ons als maatschappij de vraag moeten stellen van welke verantwoordelijkheden we vinden dat mensen moeten behouden. Technologie heeft geen eigen wil; mensen zitten aan het stuur. Willen we wel een robot die recht spreekt of vinden we dat mensenwerk? Willen we de sociaal-emotionele component van zorgtaken overdragen aan robots, of vinden we dat een typisch menselijke taak? 

Internationaal gezien presteert Nederland trouwens matig als het gaat om robotisering. In de Nederlandse industrie werken nu 93 robots op 10.000 werknemers, een verhouding van bijna 1:100. Ter vergelijking: In Zuid-Korea ligt die verhouding bijna een factor 5 hoger: 437 op 10.000. Overigens is het Nederlandse bedrijf Lely wel wereldmarktleider op het terrein van melkrobots en voederrobots voor koeien.

Robot arm prothese kunstmatige huid

Co-creatie
Als tweede aanbeveling bepleit de WRR om meer te investeren in robots, maar wel op zo’n manier dat robots samen worden ontwikkeld met de mensen die ze moeten gebruiken. Co-creatie heet dat. Te vaak immers wordt een prachtig stuk techniek ontwikkeld waaraan mensen geen behoefte hebben of dat in de praktijk op een onbedoelde manier wordt gebruikt.

Om te zorgen dat mensen plezier in hun werk houden, is het belangrijk dat ze zich geen slaaf van de robot gaan voelen. Onderzoek dus hoe mensen de baas blijven over hun eigen werk en over de robot. Dat is de derde WRR-aanbeveling. 

Ten slotte ligt er een taak voor overheden om beleidsinstrumenten te ontwikkelen die mensen die niet mee komen in de robotisering helpen in bijscholing, omscholing en het vinden van nieuw werk.

Welke banen lopen in de komende twintig jaar nu de kleinste kans om overgenomen te worden door robots? Hoe belangrijker intermenselijk contact in een baan, zo schrijft de WRR, hoe kleiner de kans dat die wordt overgenomen door robots. Creativiteit, empathie, sociale vaardigheden, flexibiliteit, ondernemend leren, multidisciplinair denken en probleemoplossend vermogen zijn vaardigheden die te midden van de oprukkende robots steeds belangrijker worden.

Dat robotisering het karakter van werk verandert, is onvermijdelijk. Door de geschiedenis heen heeft automatisering het karakter van werk voortdurend veranderd. We moeten gewoon niet zo bang zijn voor robots en leren om met ze samen te werken. Laten we ze verwelkomen als onze collega’s.

Internet
De WRR-verkenning ‘De robot de baas’ is te downloaden via de WRR-website.