Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Bruine kiekendief travestiet

Waarom vermommen mannen zich soms als vrouwen? Bij dieren kan zoiets alleen op grote schaal gebeuren als dat goed is voor de voortplanting. Voor bruine kiekendieven lijkt het voordeel van travestie ‘m te zitten in het dempen van agressie.

Heren die zich voordoen als dames, het komt op allerlei plaatsen in het dierenrijk voor. Meestal is dat maar tijdelijk. Dan gaat het om mannetjes die nog te jong zijn om succes te hebben in de strijd om de vrouwen. Als je niet kunt winnen, is het ook niet handig om agressie uit te lokken van stoere kerels, dus het nut van dit fenomeen ligt voor de hand. En wie weet kun je dan in een onbewaakt ogenblik toch even een vluggertje maken.

Er zijn ook diersoorten waarbij de travestieten blijvertjes zijn. Er is bijvoorbeeld een Amerikaanse mestkever waarvan drie typen mannetjes voorkomen. Een van die types lijkt net een vrouwtje en gedraagt zich ook zo. Tot de grote, bazige mannen even niet opletten, natuurlijk. Zo krijgt hij nageslacht zonder energie in gevechten te hoeven steken. Deze tactiek is zo succesvol, dat er een stabiel evenwicht is ontstaan tussen de drie mannentypen. Tot welk type een keverbaby uitgroeit, is genetisch vastgelegd.

Hierboven kloksgewijs vanaf rechtsboven: Het vrouwtje, gamma-, bèta- en alfamannetje van de 'Oxystemon conspicillatum' (Foto's:

Wat voor die kevers geldt, gaat ook op voor een vogelsoort: de kemphaan. Dat ontdekte een Groningse aardappelteler ruim zes jaar geleden. Er werd altijd gedacht dat er twee typen mannetjes waren, maar er bleek nog een derde te bestaan. Zulke exemplaren lijken zo veel op vrouwtjes, dat ze ondanks tientallen jaren intensief onderzoek nooit waren opgevallen.

De gevleugelde travestieten gaan dan ook zo ver in hun imitatie, dat ze zich zelfs gewillig laten dekken door de duidelijk herkenbare mannen. Maar intussen hebben deze stiekemerds wel extra grote testikels, om de zeldzame keren dat ze zelf een vrouwtje weten te dekken zo effectief mogelijk te laten zijn.

Deze verwijfde kemphanen waren heel eventjes de enige vogels op de lijst van dierentravestieten, maar al binnen een jaar kregen ze gezelschap van de bruine kiekendief, een roofvogel. In het midwesten van Frankrijk was biologen opgevallen dat er wel erg veel vrouwtjeskiekendieven rondvlogen. Maar toen ze beter keken, bleek dat vier op de tien mannetjes vermomd waren als vrouw, hun hele leven lang.

bruine kiekendieven

Normale mannen zijn te herkennen aan hun grijze vleugelranden en staartveren, terwijl vrouwen voornamelijk bruin zijn, met een crèmekleurige kruin en hals. Travestieten lijken als twee druppels water op vrouwen, alleen zijn ze wat kleiner en lichter. Hoewel ze paartjes vormen met vrouwtjes, is hun gedrag verder ook behoorlijk vrouwelijk, schrijven Vincent Bretagnolle en zijn collega’s deze week in Biology Letters.

Bij een experiment met nepvogels dat ze deden, zagen ze dat gewone mannetjes vooral agressief reageerden op andere gewone mannetjes, niet op travestieten. De travestieten zelf vielen een gewoon mannetje helemaal nooit aan, maar werden wel agressief van een andere travestiet of een vrouwtje.

Het niet-aanvalsverdrag van de twee typen mannetjes had gevolgen voor de territoria: twee nesten met een gewoon mannetje lagen gemiddeld ruim 700 meter uit elkaar, terwijl travestieten gemiddeld maar 400 meter van zo’n gewone man nestelden.

Interessant, maar is dit nu de enige manier waarop de travestieten baat hebben bij hun vermomming? Dat lijkt wat mager. Meestal komt bij dit soort trucs ook seks om de hoek kijken. Gaan de vogels ook vreemd? Bespringen de travestieten stiekem de vrouwtjes van de macho’s, omdat die niks in de gaten hebben? En doen de gewone mannetjes het op hun beurt met de vrouwen van de travestieten, omdat die toch niet zullen protesteren? En met de travestieten? Wat vinden de vrouwen er eigenlijk van, voelen die zich aangetrokken tot zo’n travestiet of is hij eigenlijk tweede keus? Dat weten de onderzoekers allemaal nog niet. Ze blijven dus kijken.