Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
James Bond Spectre Daniel Craig

Na eerdere statistieken over zijn drinkgedrag en gewelddadigheid hebben onderzoekers nu ook het rookgedrag in de populaire films van de bekendste spion op aarde onder de loep genomen. Ze vinden het verontrustend dat er in bijna elke James Bond-film gerookt wordt. Is die zorg terecht?

De introductie van James Bond in Doctor No

- Ik bewonder je moed, miss euh…
- Trench, Sylvia Trench. Ik bewonder je geluk, mister…
- Bond, James Bond.

Ja hoor, toen Sean Connery voor het eerst deze legendarische woorden begin jaren 60 uitsprak, zat er duidelijk nog een sigaret in zijn mond. En nog voor het personage op het grote scherm getoverd werd beschreef zijn bedenker Ian Fleming hem (naar eigen voorbeeld) als een verstokt kettingroker in de boeken. Gelukkig is er in meer dan vijftig jaar heel wat gebeurd in de wereld, zo ook in het rookgedrag van 007.

Twee onderzoekers publieke gezondheidszorg uit Wellington (Nieuw-Zeeland) hebben de moeite genomen om het rookgedrag in al de gemaakte Bond-films grondig te screenen. En de grafiek die daaruit voortvloeide spreekt boekdelen. Mister Bond is steeds minder gaan roken. 

Het rookgedrag van James Bond doorheen de jaren

Het verschil is treffend. Waar Bond in de jaren zestig nog in vijf van de zes gemaakte films minstens een keer een sigaret opstak,  kunnen we hem sinds de jaren negentig - uitgezonderd een clichématige sigaar op Cuba (uit Die Another Day, 2002) - niet meer op roken betrappen.

Bond-kenner Jasper Hartog (de maker van de website bondblog.nl) is hierdoor niet verrast: ‘Een James Bond-film is altijd een product van zijn tijd. Waar bijvoorbeeld Bondgirls in het begin vaak onrespectvol behandeld werden, zijn ze nu vaak de gelijke van Bond. En ten tijde van de Koude Oorlog kon je heel goed zien hoe de relaties tussen het Westen en Rusland waren. In de jaren ‘60 en ‘80 liepen de spanning hoog op, in de jaren ‘70 was er een zogenaamde detente. Dat merk je in de films terug. Als James Bond in You Only Live Twice bijna in een raket stapte, was dat omdat de race naar de maan tussen de Amerikanen en de Russen een groot ding was.’

Met andere woorden: aan James Bond kun je goed zien dat roken doorheen de jaren steeds minder maatschappelijk aanvaard wordt. ‘Daniel Craig toont nu ook perfect aan dat je ook James Bond kunt spelen zonder een sigaret op te steken,’ zegt Hartog.

Sigaretten als gadgets

Toch vinden de onderzoekers het zorgwekkend dat ook in de meer recente James Bond-films nog gerookt wordt. Niet door Bond zelf, maar door zijn omgeving. Op de grafiek zien we sinds 2010 zelfs een stijging in het rookgedrag van zijn ‘seksuele partners’ tot aan twintig procent.

Passief roken is uiteraard schadelijk, maar wat betreft Bond zijn veroveringen is er ook weer de kanttekening dat die stijging slechts aan één persoon te danken is: Sévérine uit Skyfall. Een ogenschijnlijk gracieuze femme fatale die ondanks de helft van haar schminkdoos niet haar verleden van kinderprostituee voor Bond kan verbergen en - ondanks haar doodsangst - niet uit de klauwen van haar meester durft te ontsnappen. Kortom, in feite kun je haar eerder als een tragisch figuur dan een rolmodel beschouwen.

Sévérine wordt door Bond ontmaskerd (fragment uit Skyfall)

Desondanks valt het moeilijk te ontkennen dat de relatie tussen Bond en roken in het verleden vrij dubbelzinnig was. Tot 1995 werden waarschuwingen voor het gevaar van roken afgewisseld met gadgets in de vorm van sigaretten en product placement voor bekende sigarettenmerken. Gelukkig is er bij al deze verwarring altijd een grote zekerheid: de gentleman spy zal altijd proberen om op zoveel mogelijk handen gedragen te worden. Dat de meest recente Bondfilm (Spectre) voor het eerst helemaal rookvrij werd gemaakt is dus niet verrassend.

Wilson N, Tucker A.Tob Control2017; 2:1–2. doi:10.1136/tobaccocontrol-2016-053426