Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Kalifaat

Het duurde niet lang voordat de Islamitische Staat (IS) de aanslagen van vrijdag in Parijs claimde. Het grootste doel van deze militie is om een zuiver islamitische staat op te richten, maar wat houdt dat precies in? En wat is een kalifaat en welke rol speelt de jihad daarin? NPO Wetenschap en De Kennis van Nu spreken met hoogleraar Arabisch Petra Sijpesteijn.

Een kalifaat is een staat die geregeerd wordt door een kalief. Het systeem stamt al uit de begintijd van de islam, maar werd in 1924 afgeschaft door de Turkse leider Mustafa Kemal Atatürk, die kerk en staat wilde scheiden. Negentig jaar lang bestond er geen kalifaat, tot de IS een wereldwijde oprichtte op 29 juni 2014 met Abu Bakr al-Baghdadi als de kalief.

Luister hier naar het complete item met Petra Sijpestein over het kalifaat, de jihad en de eindtijd.

‘De kalief van de IS is uitgeroepen door de mensen om hem heen’, vertelt Sijpesteijn. 'Een kalief moet aan bepaalde voorwaarden voldoen. Zo moet hij behoren tot de stam waar de profeet Mohammed ook toe behoorde en moet hij een goede vrome moslim zijn.’ Door de eeuwen heen zijn er verschillende interpretaties geweest van waar een leider van de moslimgemeenschap aan moet voldoen. ‘Maar als hij eenmaal zijn onderdanen aan hem trouw kan laten zweren, dan is hij kalief’, stelt Sijpesteijn.

IS presenteert zichzelf als de reïncarnatie van het kalifaat onder de profeet Mohammed. Aanhangers zien zichzelf als de enige ware gelovigen en stellen zelfs dat moslims die hun radicale navolging niet steunen afvallig zijn en gedood moeten worden.

´ Jihad heeft tot doel een zo groot mogelijk gebied onder islamitische heerschappij brengen, zonder dat iedereen daar overigens moslim moet zijn. ´

Jihad

Maar is de jihad ook een verplicht onderdeel van een kalifaat of is het slechts een interpretatie van IS? ‘Er is een voorschrift dat zegt dat een kalief jihad moet voeren.’ Alleen de manier waarop dat geïnterpreteerd en uitgevoerd werd veranderde. ‘Lange tijd was het een jaarlijkse aanval op Constantinopel of aan de grenzen oorlog voeren met niet-moslims’, stelt Sijpesteijn. Sterker nog, er is ook wel eens gesteld dat een gevecht dat je toch al voerde tegen een moslimdynastie in een naburig land ook een jihad is.

Jihad is een plicht waaraan de moslimgemeenschap als geheel moet voldoen. Er zijn echter ook niet-militaire invullingen van die plicht mogelijk, die sinds de hervormingsbewegingen in de Islam van de 19e eeuw en daarna onder het grootste deel van de moslims steun heeft gevonden. In deze visie kan de plicht van de jihad, letterlijk het nastreven van iets, ook vervuld worden door bijvoorbeeld studie, vrijwilligerswerk en andere inspanningen die een betere samenleving nastreven.

Koran

IS houdt echter vast aan een militaire interpretatie. Volgens Sijpesteijn wordt de jihad nu op dezelfde manier gedaan als vroeger: ‘Jihad heeft tot doel een zo groot mogelijk gebied onder islamitische heerschappij brengen, zonder dat iedereen daar overigens moslim moet zijn.’ De IS wil haar interpretatie van de juiste islamitische heerschappij nu aan de wereld opdringen. Maar ook in de zevende eeuw, de periode veroveringen, was dit een hele belangrijke drijfveer. 

Al staat die periode wel haaks op de situatie die nu heerst en is er ook geen sprake van een historische continuïteit. ‘De jihad van nu vindt plaats in een situatie waarin Moslims het gevoel hebben dat de islamitische wereld niet zo succesvol is en dat moslims juist heel erg onder druk staan.’ Sterker nog, IS stelt dat de Westerse wereld erop uit is om de islamitische wereld te vernietigen. Het islamitische rijk van de zevende eeuw stond juist aan de kop van de wereld.

Maar als de jihad een onderdeel is van het kalifaat, in hoeverre is religie dan een trigger voor de huidige oorlog? ‘Het huidige klimaat is een optelsom van langdurige processen zoals politieke en economische ontwikkelingen, koloniale geschiedenis en oorlogen. De conflicten komen niet zozeer voort uit de islam, maar uit de omstandigheden’, aldus Sijpesteijn. 

Ontdek meer in de special