Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu / Focus en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Thetriumphofdeath

DNA van de beruchte bacterie Yersinia pestis is teruggevonden in honderd skeletten uit een middeleeuws massagraf bij Londen. Duitse en Amerikaanse onderzoekers reconstrueerden daarmee grote delen van het pest-genoom.

De Zwarte Dood was waarschijnlijk de ergste pandemie uit de geschiedenis van de mensheid. De hoogst besmettelijke ziekte raasde in 1347 vanuit China door Europa en doodde daar in de volgende twee jaar ruwweg de helft van de bevolking, en wereldwijd minstens 100 miljoen mensen.

Over de veroorzaker van de Zwarte Dood is veel gespeculeerd. De pest-bacterie was van het begin af aan de belangrijkste verdachte, maar Recent DNA-onderzoek heeft nu wel alle twijfel weggenomen dat de bacterie Yersinia pestis de dader was. 

In PNAS van deze week doet een team van Duitse en Amerikaanse onderzoekers onder leiding van Verana j. Schuenemann er nog een schepje bovenop: uit ruim honderd skeletten in een bekend 14e eeuws massagraf bij Londen konden ze zoveel fragmenten DNA isoleren, dat ze daaruit een groot deel van het bacteriegenoom konden reconstrueren en het complete mitochondriaal DNA van tien slachtoffers.

Compleet in kaart 
Het was nog niet eerder gelukt om van een ziekteverwekker uit het verleden het DNA zo compleet in kaart te brengen. De bacterie heeft een deel van zijn DNA in een chromosoom zitten (waarvan de mens 23 paar heeft) maar bevat daarnaast nog drie plasmiden, ringvormige strengen DNA.

De pest bestaat nog steeds en kleine uitbraken maken jaarlijks zo’n 2000 slachtoffers, maar grote epidemieën zijn al lang niet meer voorgekomen. De buitengewone besmettelijkheid tijdens pandemieën in vroeger eeuwen moet haast wel te wijten zijn geweest aan genetische verschillen met de huidige Y. pestis bacterie. Tot nu toe dacht men dat deze verschillen op één plasmide, pPCP1, zouden liggen.

Schuenemann en haar team konden echter de middeleeuwse pPCP1 plasmide compleet reconstrueren, en vonden geen verschillen met al bekende varianten. Ze vonden wel unieke fragmenten chromosomaal DNA in de middeleeuwse Y. pestis die nu in geen enkele variant meer voorkomen.

Het is mogelijk dat de Zwarte Dood zijn eigen graf gegraven heeft door té besmettelijk te zijn en te snel zijn slachtoffers te doden; daardoor blijft er lokaal al gauw niemand meer over om de ziekte op anderen over te dragen. Om dezelfde reden veroorzaakt het angstaanjagende Ebola-virus - tot nu toe- slechts uitbraken van beperkte omvang. Ebola komt echter telkens terug omdat het sluimerend overleeft in een nog niet geïdentificeerde diersoort.
 

Targeted enrichment of ancient pathogens yielding the pPCP1 plasmid of Yersinia pestis from victims of the Black Death, Proceedings of the National Academy of Sciences, 29 augustus 2011