Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
De Kennis van Nu | 7 januari 2015, 19:20 uur op NPO2

De Kennis van Nu nam een lava-monster van de gevaarlijke en bijna onbereikbare Bárðarbunga-vulkaan.

Ruim drie maanden geleden begon Bárðarbunga-vulkaan uit te barsten in een onherbergzaam gebied genaamd Holuhraun. En aan de uitbarsting lijkt geen einde te komen. De enorme hoeveelheid lava die naar buiten is gekomen heeft zich al verspreid over een gebied van 75 km2. Daarmee is de uitbarsting nu al één van de grootste in de afgelopen 200 jaar. Bovendien komt er veel giftig gas vrij.

Het vulkaangebied is dan ook hermetisch afgesloten; alleen wetenschappers mogen er onderzoek doen met gasmaskers op. De Kennis van Nu heeft exclusieve toegang gekregen tot het vulkaangebied en volgt Diederik de komende week op zijn zoektocht naar de lava. Hij probeert een lava monster meer terug te nemen naar Nederland, want die lava kan belangrijke informatie opleveren. Bijvoorbeeld hoe lang deze uitbarsting nog door zal gaan, en of ze nog groter kan worden. Diederik zoekt uit of deze uitbarsting ook een gevaar kan opleveren voor Nederland.

Na afloop van de uitzending op NPO2 staat om 22 uur ook De Kennis van Nu op NPO Radio 5 in het teken van vulkanen en IJsland. Heb je vragen voor de geologen in de studio? Mail je vraag naar dekennisvannnu@ntr.nl of twitter het met #DKVN.

DKVN Radio | 7 januari 2015

Kijk hieronder voor reisverslagen uit IJsland:

Verslag #3:

No traveling weather. We hebben een stukje uit het binnenste van de aarde weten te vinden. En we hebben schriftelijke toestemming van de autoriteiten om dat uit het nationale park mee te nemen. We hebben een vergunning om de lava de exporteren. En een mooie stapel schijven met prachtig beeldmateriaal!

Maar.. we kunnen het vliegveld niet bereiken. Een blizzard met rukwinden van 140 km/u giert om onze hut. De ramen zijn volledig bedekt met plaksneeuw. Zelfs op het wandelingetje van de boerderij, waar we een heerlijke maaltijd van vers gevangen forel voorgezet kregen, moeten we ons laten vergezellen door onze gids om niet in de woedende sneeuwstorm ten onder te gaan.

Om 2 uur vannacht moest forelvisser- en kok Wille, die hier in het seizoen toeristenhutjes uitbaat, ons komen redden bij de snel uitdijende gletsjerrivier 70 km ten noordwesten van de lavazee. Na bijna acht uur door met de terreinwagens door de diepe sneeuw te hebben geploegd kregen we vlak voor de rivier autopech. Terwijl onze chauffeur met de begeleidingswagen op zoek ging naar een doorwaadbare plaats bleef er voor ons weinig anders te doen dan afwachten. Toen Wille eenmaal aan de overkant van de rivier was gearriveerd werden wij schotsjespringend met alleen het hoognodige (camera en beeldmateriaal) naar de overkant gedirigeerd. Daarna was het de beurt aan de begeleidingsjeep en onze half kapotte terrein wagen om met veel motorgeraas het ijs stuk te rijden naar de andere oever. Wille en de chauffeurs die niet reden stonden met ijzeren staven in het ijskoude water om te voorkomen dat de schotsen onder de wagens geraakten en zo de grip van de banden zouden doen verliezen. De operatie slaagde en wij lieten ons de resterende uren van de nacht naar de boerderij rijden waar we nu de storm uitzitten. In een rustig moment op de dag hebben we nog wel een scene opgenomen over de manier waarop de activiteit van de vulkaan gemonitord wordt opgenomen. Maar het is vooral bijslapen en wachten.

De beelden die we dinsdag hebben weten te maken zijn een mooie aanvulling op de luchtopnamen. Met kraken scheuren hebben we van dichtbij gezien hoe de afkoelende lavablokken een weg door het dal zoeken. Erg dichtbij de nieuwe eruptieplek konden we niet komen omdat de gasmeters in onze auto's ook voor onze gasmaskers hoge waardes giftige gassen aangaven. Het lijkt erop dat een deel van de lavastroom een uitweg zoekt naar gebieden die eigenlijk horen bij een andere vulkaan in het gebied. Ook stroomt de hete lava soms onder een afgekoelde bovenlaag verder. Soms stort het dak van zo'n lavatunnel in waardoor ook kilometers van de eruptie hete lava hoog opspat.

Ook over de interpretatie van wat we zien zijn we wijzer geworden. Maandag verschijnt in Nature een artikel waarin de eruptie beschreven wordt. Het kilometers lange lava-veld kan zo groot worden omdat de scheuren in de aarde daartoe gelegenheid geven. Op deze plaats worden de Atlantische plaat en de euraziatische plaat uit elkaar getrokken waardoor de lava de ruimte krijgt om weg te stromen. De grote vraag blijft welke rol de stromingen van de binnenkant van de aarde spelen in het aandrijven van deze enorme eruptie. Mogelijk kan een nadere analyse van de monsters hierop een antwoord geven. 

Live radio-interview met Diederik tijdens sneeuwstorm

Verslag #2:

We zijn de in de grootste ongerepte woestenij van Europa. Het is bitter koud en het enige spoor van leven zijn hier en daar gestrooide boerderijen op de berg. Tot gisteren, want nu is er helemaal niets meer om ons heen.

Met de terreinwagens hebben we met enige moeite als ijsbrekers drie half bevroren rivieren overgestoken. Maar om bij het schaarse daglicht vandaag nog de lavazee van de Bardarbunga eruptie te bereiken is een helikopter besteld. Aan boord van de helilopter een onderzoeker van de Universiteit van Reykjavik die is meegekomen om nieuwe warmtebeelden van de eruptie te maken. De gletsjer waar de eigenlijke vulkaan onder ligt kunnen we vanwege slecht weer niet bereiken, maar de secundaire eruptie, ruim veertig kilometer zuidwaarts van de vulkaan is een spektakel van natuurgeweld.

Met onvoorstelbare kracht komen zestig zeecontainers per minuut aan lava naar de oppervlakte in een kolkende zee van gesmolten gesteente. Zo ziet het binnenste van de aarde er uit als het met een temperatuur van ongeveer 3000 graden celcius aan de oppervlakte komt. Door de open deur van de helikopter is de hitte goed te voelen.

Later op de dag bereiken we het lavaveld dat inmiddels de oppervlakte van de Rijnmond bereikt heeft. Langzaam kruipt de lava vooruit. Door de snelle afkoeling in de vrieskou verandert het krakend en sissend in bros basalt. Af en toe is een explosie te zien waarbij geelbruine gassen ontsnappen. Zwaveldioxide, waterstoffluordide, waterstofsulfide en koolstofdioxide die de zuurstof wegdrukken. We moeten gasmaskers dragen en goed op de zuurstofconcentratie letten als we aan de rand van het lavaveld aan het werk zijn. Ondanks het masker smaakt mijn slijm zuur van de zwaveldioxide.

We hebben nu kwartier gemaakt in een trekkershut waar ook twee agenten van de IJslandse politie slapen die voor de veiligheid van heel Europa de grootste uitbarsting van Europa van een afstandje bekijken.

We hebben lekker gewerkt en zijn een goed team. Ook Lara van de IJslandse TV is erg leuk. Onze chauffeurs zijn top! 

Verslag #1:

IJsland is bedekt onder een dun laagje sneeuw. Tot nu toe beleven ze hier de warmste winter in decennia. Maar vandaag gaat dat veranderen. Er staat een harde Noordenwind die poollucht aanvoert en die de bewolking wegdrukt waardoor temperaturen van -15 in Reykjavik verwacht worden, wat gezien het zeeklimaat ongewoon koud is.

Het is dus tijd voor de speciale kleding. Vooral ook omdat we vandaag gaan proberen met een helikopter naar het noorden van IJsland te vliegen. En dat doen we om te filmen met de deur open.

Gisteren maakten we tijdens ons bezoek aan het meteorologisch instituut live mee dat de aarde onder de Bardarbunga vulkaan een stukje inzakte. Bij een aardbeving van 3.3 op de schaal van Richter verschoof de rand van de vulkaan, die onder zo'n 800 meter ijs bedekt is, weer een stukje naar beneden. Sinds het begin van de eruptie is de 2000 meter hoge vulkaan al meer dan vijftig meter ingezakt. Vandaag proberen we op de gletsjer te landen, precies bovenop de inzakkende vulkaan. Het idee is om Diederik af te zetten en een shot van onze onderzoeker op de gletsjer vanuit de heli te maken.

Als dat gebeurd is zullen we over het eigenlijke eruptiegebied vliegen en shots maken van de lava die nu met tientallen kubieke meters per minuut uit de aarde stroomt en uitmondt in een enorme lavazee. Morgen gaan we proberen de rand van de lava te bereiken en een monster te nemen. Daarvoor moeten we vanuit de plaats Möðrudalur in speciale terreinauto's een afgesloten gebied in het noorden bereiken. Onze gids Lara Omansdottir, presentator bij de IJslandse TV, is een stoere outdoor-vrouw. Maar gezien de moeilijke omstandigheden in deze tijd van het jaar vindt ze onze trip ook wel een beetje spannend. Het is 20 uur per dag donker en door alle sneeuw zijn er heel weinig wegen begaanbaar.

Uit ons bezoek aan het meteorologisch instituut bleek dat Nederland en Europa nog steeds het risico lopen last te krijgen van een aswolk. De onderzoekers zijn het er niet over eens of de bron van de eruptie diep is, wat zou wijzen op veel zwaveldioxide, maar weinig explosieve kracht. Of relatief ondiep (4km), wat zou wijzen op grote explosieve kracht en een grote aswolk.